Cuộc chiến pháp lý kéo dài suốt ba nhiệm kỳ tổng thống Mỹ về việc xóa nợ vay sinh viên cho những người bị các trường đại học lừa đảo cuối cùng đã bước vào giai đoạn kết thúc. Theo phán quyết mới nhất của Tòa phúc thẩm liên bang khu vực 9, Bộ Giáo dục Mỹ phải tiếp tục thực hiện thỏa thuận dàn xếp, giúp gần nửa triệu người vay được xóa bỏ các khoản nợ liên bang.
Vụ kiện lớp (class-action) ban đầu được đệ trình năm 2019 dưới tên Sweet v. DeVos, sau đó lần lượt mang tên Sweet v. Cardona và hiện là Sweet v. McMahon. Nội dung trung tâm xoay quanh quy định “bảo vệ người vay” (borrower defense), cho phép sinh viên yêu cầu xóa nợ nếu trường học cố ý cung cấp thông tin sai lệch về cơ hội việc làm, khả năng chuyển tín chỉ hoặc mức lương kỳ vọng sau tốt nghiệp.
Tòa nhà Bộ Giáo dục Mỹ tại Washington D.C. – nơi chịu trách nhiệm thực hiện việc xóa nợ theo phán quyết tòa án
Trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump, hàng nghìn hồ sơ yêu cầu xóa nợ bị trì hoãn hoặc từ chối mà không được xem xét đầy đủ. Các tổ chức bảo vệ quyền lợi đã kiện, cáo buộc Bộ Giáo dục dưới thời Bộ trưởng Betsy DeVos cố tình ngừng xử lý. Đến năm 2022, chính quyền Biden đồng ý dàn xếp mang tính bước ngoặt: những người từng học tại hơn 150 trường (chủ yếu là các trường vì lợi nhuận) sẽ được xóa nợ tự động, đồng thời mở cửa cho hơn 250.000 người khác nộp đơn trong thời gian ngắn sau đó.
Theo Eileen Connor, Giám đốc điều hành Project on Predatory Student Lending – tổ chức khởi kiện, thỏa thuận này đã và sẽ ảnh hưởng đến hơn 450.000 người, cải thiện bảng cân đối tài chính cá nhân của họ với tổng giá trị hơn 23 tỷ USD. Đây được xem là vụ dàn xếp lớn nhất từng nhắm vào chính phủ liên bang Mỹ.
Tuy nhiên, quá trình thực thi không suôn sẻ. Chính quyền Trump thứ hai cho biết chỉ xử lý được khoảng 60.000 hồ sơ trong số các đơn nộp sau thỏa thuận 2022 trước hạn chót do tòa đặt ra. Bộ Giáo dục đề nghị thêm 18 tháng để rà soát kỹ lưỡng, với lý do “đảm bảo ngân sách người đóng thuế chỉ được chi cho những người thực sự đủ điều kiện”. Tòa phúc thẩm khu vực 9 vào ngày 17/7/2026 bác bỏ yêu cầu này, khẳng định nghĩa vụ của thỏa thuận đã rõ ràng từ sớm và bộ không thể trì hoãn thêm.
Jessica Feindt, một trong những người vay thuộc nhóm nộp đơn sau thỏa thuận, sống gần Flint, Michigan. Cô là người đầu tiên trong gia đình học đại học, theo học ngành tâm lý tại University of Phoenix. Cô cho biết trường đã quảng cáo rầm rộ và cố vấn tuyển sinh nhiều lần khẳng định bằng cấp sẽ được các chương trình sau đại học ở Michigan công nhận. Thực tế không phải vậy. Cô phải vay nợ lớn để hoàn thành bằng, và mãi đến gần đây khoản nợ mới được xóa.
“Tôi lẽ ra phải vui, nhưng thực sự rất tức giận vì cả gia đình đã phải chịu đựng những khoản vay này trong bao nhiêu năm,” Feindt chia sẻ.
Tính đến thời điểm trước phán quyết mới nhất, Bộ Giáo dục đã xóa khoảng 12 tỷ USD nợ cho gần 300.000 người. Con số này sẽ tiếp tục tăng mạnh. Các nhà vận động so sánh vụ việc với thỏa thuận lịch sử chống ngành thuốc lá, coi các khoản vay từ các trường “săn mồi” là sản phẩm độc hại đối với sinh viên, đặc biệt là những người xuất thân từ gia đình thu nhập thấp.
Vụ dàn xếp Sweet không chỉ là chiến thắng pháp lý cho hàng trăm nghìn cá nhân mà còn phản ánh cuộc tranh luận lâu dài về trách nhiệm của các trường đại học vì lợi nhuận và vai trò của chính phủ trong việc bảo vệ người vay. Dù quá trình thực hiện vẫn còn nhiều bước kỹ thuật, phán quyết gần đây đã khép lại phần lớn khả năng trì hoãn, mở đường cho việc xóa nợ trên diện rộng.
Đối với những người như Feindt, việc khoản nợ biến mất trên hệ thống là một bước ngoặt, nhưng những năm tháng lo âu tài chính và cơ hội bị bỏ lỡ thì không thể lấy lại. Thỏa thuận này đánh dấu một nỗ lực lớn nhằm khắc phục hậu quả của mô hình giáo dục từng đẩy nhiều sinh viên vào vòng xoáy nợ nần mà không mang lại lợi ích tương xứng.