Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã chính thức khởi động quy trình lựa chọn Tổng thư ký mới bằng cuộc bỏ phiếu thăm dò đầu tiên vào ngày 30 tháng 7 năm 2026. Đây là bước quan trọng nhằm đánh giá mức độ ủng hộ dành cho bảy ứng cử viên sẽ kế nhiệm ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào ngày 31 tháng 12 năm nay.
Tổng Thư ký LHQ sắp mãn nhiệm Antonio Guterres. Ảnh: CNBC
Bảy ứng cử viên gồm bà Michelle Bachelet (Chile), bà María Fernanda Espinosa (Ecuador), ông Rafael Grossi (Argentina), bà Rebeca Grynspan (Costa Rica), ông Olara Otunnu (Uganda), bà Carolyn Rodrigues Birkett (Guyana) và ông Macky Sall (Senegal). Trong đó, bà Grynspan – Tổng thư ký UNCTAD – nhận được sự ủng hộ cao nhất ở vòng đầu với 10 phiếu “encourage”, tiếp theo là bà Rodrigues Birkett với 9 phiếu và ông Grossi với 7 phiếu.
Theo quy định, để được Hội đồng Bảo an đề cử, một ứng cử viên cần giành được ít nhất 9 trên 15 phiếu và không bị bất kỳ thành viên thường trực nào trong nhóm P5 (Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp, Anh) sử dụng quyền phủ quyết. Sau đó, Đại hội đồng Liên hợp quốc sẽ bỏ phiếu phê chuẩn.
Trong các vòng bỏ phiếu thăm dò, mỗi thành viên Hội đồng Bảo an đánh giá ứng cử viên theo ba mức: “ủng hộ” (encourage), “không ủng hộ” (discourage) hoặc “không có ý kiến”. Kết quả không mang tính ràng buộc nhưng thường tạo áp lực để những ứng cử viên nhận ít sự ủng hộ rút lui sớm, giúp thu hẹp danh sách.
Quy trình bầu chọn vị trí Tổng thư ký Liên hợp quốc tóm tắt - Ảnh đồ họa: THANH HIỆP
Hiện năm thành viên thường trực chưa công khai lập trường chính thức, khiến kết quả cuối cùng vẫn còn nhiều bất định. Các nhà quan sát cho rằng chưa có ứng cử viên nào thực sự “vượt trội” và quá trình sẽ còn kéo dài qua nhiều vòng thăm dò tiếp theo.
Theo thông lệ, chức Tổng thư ký được luân phiên giữa các khu vực địa lý. Nhiều quốc gia cho rằng nhiệm kỳ tới nên thuộc về khu vực Mỹ Latinh, đồng thời có tiếng nói mạnh mẽ đòi bầu một phụ nữ vào vị trí cao nhất của Liên hợp quốc – điều chưa từng xảy ra trong lịch sử 80 năm của tổ chức.
Trước vòng bỏ phiếu, hầu hết ứng cử viên đã tham gia các phiên điều trần công khai tại Đại hội đồng và phiên họp kín với Hội đồng Bảo an. Riêng ông Olara Otunnu gia nhập cuộc đua muộn nên chưa kịp tham dự đầy đủ các buổi này.
Chuyên gia Richard Gowan từ Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế nhận định các cuộc bỏ phiếu thăm dò sẽ giúp loại dần những ứng cử viên yếu thế và tạo điều kiện để các bên tập trung vào vài cái tên có khả năng đạt được sự đồng thuận.
Cuộc đua lần này diễn ra trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều thách thức lớn về xung đột, biến đổi khí hậu, bất bình đẳng và khủng hoảng lòng tin vào các thể chế đa phương. Người kế nhiệm ông Guterres sẽ phải chứng tỏ khả năng kết nối các cường quốc, bảo vệ hệ thống Liên hợp quốc và đưa ra tầm nhìn rõ ràng cho tổ chức trong thập niên tới.
Quy trình lựa chọn Tổng thư ký vốn mang tính chính trị cao và thường kéo dài nhiều tháng. Kết quả vòng thăm dò đầu tiên chỉ là khởi đầu. Những vòng tiếp theo, khi phiếu của nhóm P5 được phân biệt màu sắc để nhận diện nguy cơ phủ quyết, mới thực sự quyết định ai có cơ hội tiến xa.
Thế giới đang dõi theo xem liệu Liên hợp quốc có lần đầu tiên chọn một nữ Tổng thư ký, và liệu ứng cử viên đến từ Mỹ Latinh có tiếp tục duy trì truyền thống luân phiên khu vực hay không. Cuộc đua mới chỉ bắt đầu, nhưng đã hé lộ những tín hiệu quan trọng về cục diện quyền lực tại tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh