Satya Nadella, Giám đốc điều hành Microsoft, đã đưa ra cảnh báo mạnh mẽ về rủi ro khi doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào một mô hình trí tuệ nhân tạo duy nhất. Trong cuộc phỏng vấn trên chương trình Fareed Zakaria GPS của CNN tuần này, ông khẳng định các công ty không nắm quyền kiểm soát dữ liệu và siêu dữ liệu phát sinh từ việc sử dụng AI sẽ khó tồn tại lâu dài.
Theo Nadella, việc chia sẻ mọi thứ – từ dữ liệu nội bộ đến câu lệnh (prompt) – với một nhà cung cấp AI đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đang thuê ngoài khả năng tư duy của chính mình. Ông kêu gọi các công ty thiết lập cơ chế quản trị dữ liệu chặt chẽ, trong đó toàn bộ siêu dữ liệu (metadata) phát sinh khi sử dụng mô hình phải được doanh nghiệp giữ lại. Dữ liệu này có thể dùng để huấn luyện trọng số riêng hoặc xây dựng mô hình mã nguồn mở nội bộ.
“Bất kỳ công ty nào không nắm được quyền kiểm soát này không thể tiếp tục tồn tại. Bởi về bản chất, bạn đã thuê ngoài bộ não và năng lực tư duy của chính mình,” Nadella nhấn mạnh.
Ông khuyến nghị doanh nghiệp xây dựng hạ tầng kết nối AI (AI gateway) để tách biệt dữ liệu đầu vào, bối cảnh và bộ nhớ khỏi mô hình cụ thể. Theo đó, các công ty nên hạn chế phụ thuộc vào công cụ lập trình tích hợp sẵn như Claude Code của Anthropic hay ChatGPT Codex của OpenAI. Bằng cách giữ môi trường phát triển độc lập, doanh nghiệp có thể linh hoạt chuyển đổi giữa nhiều mô hình khác nhau tùy theo thế mạnh của từng loại, đồng thời vẫn làm chủ được vận mệnh của mình ngay cả khi một mô hình biến mất.
Đáng chú ý, Microsoft đang là nhà đầu tư lớn vào cả OpenAI và Anthropic. Việc Nadella khuyên khách hàng không nên phụ thuộc quá sâu vào các đối tác của chính công ty mình được một số nhà phân tích đánh giá mang yếu tố thương mại, bởi Microsoft đang đẩy mạnh kinh doanh hạ tầng đám mây hỗ trợ quản lý đa mô hình.
Tuy nhiên, cảnh báo của ông được xem là có cơ sở. Nhiều doanh nghiệp đang nhận ra rằng việc kết hợp nhiều mô hình AI, đặc biệt là các giải pháp mã nguồn mở, giúp tối ưu chi phí và giảm rủi ro bị sao chép dữ liệu hay công nghệ. Khi AI được tích hợp sâu vào quy trình cốt lõi, nguy cơ các nhà cung cấp AI học hỏi dữ liệu vận hành để phát triển sản phẩm cạnh tranh trực tiếp trở nên rõ rệt hơn.
Lo ngại tương tự từng được nhà đầu tư Jason Calacanis nêu ra hồi tháng 5, khi OpenAI đề nghị tài trợ tín dụng AI cho các startup thuộc quỹ Y Combinator. Ông cảnh báo rằng nhận hỗ trợ này có thể khiến OpenAI nghiên cứu và sao chép ý tưởng của startup để tích hợp vào dịch vụ miễn phí của mình.
Về phía người tiêu dùng, Nadella cho rằng việc đánh đổi dữ liệu cá nhân để sử dụng dịch vụ miễn phí là quy luật thị trường đã tồn tại từ lâu trong mô hình quảng cáo. Ông phân biệt rõ giữa rủi ro của doanh nghiệp và cá nhân: với người dùng phổ thông, việc chia sẻ dữ liệu là sự trao đổi giá trị tự nhiên.
Cảnh báo của Nadella phản ánh xu hướng ngày càng rõ trong ngành AI: các doanh nghiệp không còn xem AI như công cụ đơn thuần mà cần xây dựng chiến lược đa mô hình và giữ quyền kiểm soát dữ liệu cốt lõi. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các ông lớn công nghệ ngày càng gay gắt, việc “không bỏ hết trứng vào một giỏ” đang trở thành nguyên tắc sống còn.