Tây Phi đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn đối với những kẻ muốn sản xuất và xuất khẩu ma túy bất hợp pháp. Trong đó, Nigeria nổi lên như một trung tâm mới của hoạt động sản xuất methamphetamine (ma túy đá) dưới sự chỉ đạo của các băng đảng Mexico.
Theo báo cáo từ Cơ quan Thực thi Luật Ma túy Quốc gia Nigeria (NDLEA) và các nguồn tình báo quốc tế, các băng đảng lớn như Sinaloa Cartel và Jalisco New Generation Cartel (CJNG) đã cử chuyên gia hóa học người Mexico sang Nigeria để thiết lập và vận hành các phòng thí nghiệm bí mật. Những “đầu bếp” meth này hướng dẫn người địa phương mua hóa chất tiền chất, lắp ráp và tháo dỡ các phòng thí nghiệm di động kiểu “box lab”, cũng như tổ chức đường dây vận chuyển.
Một vụ đột kích điển hình diễn ra vào tháng 5/2026 tại khu rừng Abidagba thuộc bang Ogun, gần Lagos. Lực lượng NDLEA đã phát hiện một cơ sở sản xuất methamphetamine quy mô công nghiệp, thu giữ hơn 2 tấn ma túy đá với trị giá ước tính khoảng 360 triệu USD. Ba công dân Mexico cùng nhiều người Nigeria bị bắt giữ. Cơ quan chức năng mô tả đây là đòn giáng mạnh vào một “liên minh sản xuất methamphetamine Nigeria - Mexico tinh vi, trị giá hàng triệu đô la”.
Ảnh minh họa: Góc nhìn từ trên cao khu rừng nhiệt đới với sông suối – mô tả địa hình hẻo lánh, khó tiếp cận nơi các băng đảng thường dựng cơ sở sản xuất.
Xu hướng này không chỉ giới hạn ở Nigeria. Các phòng thí nghiệm tương tự cũng bị phát hiện ở Kenya và Nam Phi, với sự hiện diện của kỹ thuật viên Mexico. Theo Africom và Cơ quan Chống Ma túy Mỹ (DEA), ít nhất bốn trong năm phòng thí nghiệm lớn bị phát hiện trong năm qua nằm ở Nigeria.
Lý do Tây Phi trở nên hấp dẫn bắt nguồn từ nhiều yếu tố. Khu vực có diện tích rừng rộng lớn, thuận lợi cho việc che giấu cơ sở sản xuất. Lực lượng lao động trẻ dồi dào và chi phí thấp. Hệ thống kiểm soát biên giới và thực thi pháp luật còn hạn chế tại nhiều nơi. Ngoài ra, các cảng biển lớn như Lagos giúp dễ dàng xuất khẩu ma túy sang châu Âu, châu Á và Australia, đồng thời tạo thị trường tiêu thụ nội địa.
Các băng đảng Mexico đang chịu áp lực ngày càng lớn từ chiến dịch chống ma túy của Mỹ tại châu Mỹ Latinh, khiến việc duy trì sản xuất tại Mexico và các nước láng giềng trở nên rủi ro hơn. Việc chuyển sang châu Phi giúp họ phân tán rủi ro, giảm chi phí và tận dụng các mạng lưới tội phạm địa phương sẵn có.
Chuyên gia về tội phạm có tổ chức Oluwole Ojewale từ Viện Nghiên cứu An ninh nhận định rằng các băng đảng không chỉ sử dụng châu Phi làm điểm trung chuyển như trước đây, mà đang xây dựng cơ sở sản xuất trực tiếp. Họ hợp tác với các nhóm tội phạm địa phương, thậm chí có dấu hiệu liên kết với một số nhóm vũ trang để bảo vệ hoạt động.
Phía Nigeria đang tăng cường các chiến dịch truy quét. NDLEA khẳng định sẽ tiếp tục hợp tác quốc tế để phá vỡ các đường dây này. Tuy nhiên, quy mô và mức độ tinh vi của các phòng thí nghiệm cho thấy cuộc chiến chống sản xuất ma túy tổng hợp tại Tây Phi sẽ còn kéo dài và phức tạp.
Sự chuyển dịch này đặt ra thách thức lớn đối với an ninh khu vực. Methamphetamine không chỉ gây hại sức khỏe cộng đồng mà còn có nguy cơ tài trợ cho các hoạt động tội phạm và bất ổn khác. Cộng đồng quốc tế, bao gồm Mỹ, châu Âu và các tổ chức khu vực châu Phi, đang theo dõi sát sao và tìm cách tăng cường hợp tác để ngăn chặn xu hướng này lan rộng.