Anh Minh, 52 tuổi, thợ sửa máy lạnh ở Garden Grove, California, kể rằng từ ngày nghe tin thêm người Việt bị trục xuất, anh không còn dám đặt vé về Sài Gòn thăm mẹ bệnh như đã tính. Hai mươi năm trước, anh từng có một vụ DUI, đã đóng phạt, đi học lớp bắt buộc và nghĩ “chuyện cũ qua rồi”. Nhưng với luật di trú Mỹ, có những chuyện cũ không hẳn đã ngủ yên.
Ở Houston, chị Lan, chủ một tiệm nail nhỏ, cũng bắt đầu lục lại ngăn kéo đựng giấy tờ thẻ xanh của chồng. Anh qua Mỹ từ nhỏ, từng có lệnh ra tòa di trú nhưng gia đình không nhớ kết quả cuối cùng. “Tụi em cứ tưởng có thẻ xanh là an toàn,” chị nói, giọng thấp xuống.
Tin 33 người Việt có hộ khẩu ở Sài Gòn bị Mỹ trục xuất về Việt Nam hôm 9 Tháng Sáu không chỉ là một dòng tin xa xôi từ phi trường Nội Bài. Với cộng đồng Việt tại Mỹ, đặc biệt những người từng vướng tiền án, hồ sơ cư trú thiếu rõ ràng hoặc có lệnh trục xuất cũ, đây là hồi chuông nhắc rằng tình trạng di trú cần được kiểm tra trước khi quá muộn.
Chuyện gì đã xảy ra?
Theo Người Việt Daily, dẫn nguồn từ báo Thanh Niên và Phòng Quản Lý Xuất Nhập Cảnh Công An TP.HCM, chiều 9 Tháng Sáu, phía Việt Nam tiếp nhận 33 công dân Việt Nam bị chính quyền Mỹ trục xuất qua cửa khẩu phi trường Nội Bài, Hà Nội. Những người này được nói là có hộ khẩu ở Sài Gòn, bị trục xuất do có tiền án, tiền sự hoặc không đủ điều kiện thường trú tại Hoa Kỳ.
Đây là đợt tiếp nhận thứ ba từ đầu năm 2026. Trước đó, ngày 12 Tháng Năm, Công An TP.HCM cũng tiếp nhận 33 người, sau đợt 34 người vào ngày 23 Tháng Ba. Chỉ riêng ba đợt được nêu, con số đã lên đến 100 người liên quan đến TP.HCM, chưa kể các tỉnh khác như Lâm Đồng, Hà Tĩnh, Huế cũng ghi nhận những trường hợp tương tự.
Trong bối cảnh Mỹ, cần hiểu một số thuật ngữ. ICE là Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ, phụ trách bắt giữ, giam giữ và thi hành trục xuất trong nhiều trường hợp. USCIS là Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ, nơi xử lý đơn thẻ xanh, quốc tịch, bảo lãnh gia đình, giấy phép làm việc. Một người có green card vẫn có thể bị đưa vào thủ tục trục xuất nếu phạm một số tội, gian dối hồ sơ, bỏ rơi quy chế cư trú, hoặc có lệnh trục xuất chưa được giải quyết.
Điều đáng lo không phải chỉ là số người bị trục xuất, mà là nhiều gia đình Việt tại Mỹ không biết hồ sơ di trú của mình đang có “vết nứt” nào cho đến khi bị chặn ở phi trường, bị gọi lên ICE, hoặc bị giữ sau một lần kiểm tra.
Phía Việt Nam cũng thừa nhận thách thức lớn là giúp những người bị trục xuất tái hòa nhập cộng đồng. Nhiều người rời Việt Nam từ hàng chục năm trước, mất liên lạc gia đình, hồ sơ cư trú không còn đầy đủ, tuổi cao, sức khỏe yếu. Với họ, chuyến bay về Việt Nam không phải một chuyến hồi hương tự nguyện, mà là một cuộc đời bị bẻ ngoặt.
Ảnh hưởng đến người Việt tại Mỹ
Nhóm cần chú ý đầu tiên là người có thẻ xanh từng có tiền án hoặc tiền sự, dù vụ việc đã xảy ra rất lâu. Trong cộng đồng Việt, nhiều người từng vướng các lỗi như DUI, đánh nhau, shoplifting, ma túy nhẹ, bạo hành gia đình, hoặc nhận tội theo lời khuyên hình sự mà không được giải thích hậu quả di trú. Với tòa hình sự, vụ án có thể đã “xong”; với di trú, nó có thể trở thành lý do bị giữ lại khi xin nhập tịch, gia hạn giấy tờ hoặc quay về Mỹ sau chuyến đi nước ngoài.
Anh Tùng, 47 tuổi, phụ bếp tại một nhà hàng phở ở San Jose, từng nhận tội một vụ liên quan cần sa năm 2001 để được án treo. Anh chưa bao giờ xin quốc tịch vì “ngại tiếng Anh” và vẫn đi làm, đóng thuế, nuôi hai con học đại học. Nhưng nếu anh rời Mỹ để về Việt Nam rồi quay lại, hồ sơ cũ có thể bị nhân viên cửa khẩu xem xét kỹ hơn nhiều so với trước đây.
Nhóm thứ hai là người có lệnh trục xuất cũ, đặc biệt những gia đình tị nạn hoặc di dân đến Mỹ từ thập niên 1980-1990. Có người từng ra tòa di trú khi còn trẻ, vắng mặt vì chuyển nhà không nhận thư, hoặc được “order of removal” mà không hiểu. Năm tháng trôi qua, họ lập gia đình, mua nhà, mở tiệm nail, tiệm phở, làm hãng xưởng, nhưng lệnh cũ vẫn có thể nằm trong hệ thống.
Nhóm thứ ba là người đang xin thẻ xanh, xin quốc tịch hoặc bảo lãnh thân nhân mà hồ sơ có điểm nhạy cảm. Một câu trả lời sai trong đơn N-400 xin quốc tịch, một lần khai thiếu tiền án, hoặc không báo địa chỉ đúng hạn cũng có thể khiến hồ sơ bị đào sâu. Với người Việt lớn tuổi, rào cản tiếng Anh và tâm lý “ký cho xong” là nguy cơ thật sự.
Tác động không dừng ở người bị trục xuất. Một chủ tiệm nail ở Dallas nếu bị giữ bởi ICE có thể để lại tiệm không người quản lý, nhân viên mất việc, tiền thuê mặt bằng vẫn đến hạn. Một người cha bị trục xuất có thể để lại vợ con là công dân Mỹ, khoản mortgage, xe trả góp, bệnh án chưa xử lý. Một người về hưu sống bằng Social Security có thể bị cắt khỏi mạng lưới bác sĩ, thuốc men, bảo hiểm quen thuộc.
Trước đây, nhiều gia đình Việt tin rằng chỉ cần không phạm tội mới, đi làm đều, đóng thuế đầy đủ thì sẽ yên ổn. Nay, thông điệp trở nên rõ hơn: hồ sơ di trú không tự sạch theo thời gian. Đặc biệt khi chính sách thực thi thay đổi, những hồ sơ cũ có thể được rà lại nhanh hơn, mạnh hơn và ít nhân nhượng hơn.
Bạn nên làm gì?
Điều quan trọng nhất là đừng đợi đến khi bị gọi lên ICE hoặc bị chặn ở sân bay mới tìm luật sư. Nếu bạn có thẻ xanh nhưng từng bị bắt, từng ra tòa, từng nhận tội, từng bị từ chối nhập cảnh, từng có lệnh trục xuất, hoặc không chắc hồ sơ cũ ra sao, hãy kiểm tra ngay với luật sư di trú có kinh nghiệm về án hình sự và trục xuất.
Các bước thực tế nên làm:
- Lấy toàn bộ hồ sơ hình sự: xin court disposition tại tòa nơi vụ án xảy ra, gồm cáo trạng, kết quả, án phạt, ngày hoàn tất.
- Lấy hồ sơ di trú: có thể nộp yêu cầu FOIA với USCIS, ICE hoặc EOIR để biết chính phủ đang lưu gì về mình.
- Không rời Mỹ nếu hồ sơ chưa rõ: người có thẻ xanh từng có án nên hỏi luật sư trước khi bay ra nước ngoài, kể cả chỉ về Việt Nam vài tuần.
- Không ký giấy nếu không hiểu: khi làm việc với ICE, CBP hoặc USCIS, đừng ký “voluntary departure”, “stipulated removal” hay bất kỳ mẫu nào nếu chưa được giải thích bằng ngôn ngữ bạn hiểu.
- Chuẩn bị giấy tờ gia đình: giấy khai sinh con là công dân Mỹ, hôn thú, hồ sơ bệnh, giấy tờ nhà, thuế, bằng chứng làm việc, thư bác sĩ, thư cộng đồng — tất cả có thể cần khi xin cứu xét.
Một số nơi chính thống để bắt đầu gồm uscis.gov để kiểm tra thông tin di trú, ice.gov để tìm thông tin về thực thi di trú, và hệ thống tòa di trú EOIR thuộc Bộ Tư Pháp Mỹ. Nếu có mã số A-number, bạn có thể kiểm tra lịch tòa di trú qua đường dây tự động của EOIR: 1-800-898-7180. Với trường hợp khẩn cấp bị ICE giữ, gia đình nên liên hệ luật sư ngay, đồng thời chuẩn bị tên đầy đủ, ngày sinh, A-number, nơi bị giữ và hồ sơ bệnh lý nếu có.
Riêng người đang xin quốc tịch, đừng nghĩ xin nhập tịch lúc nào cũng là bước an toàn. Với một số người, nộp đơn N-400 có thể khiến chính phủ nhìn lại toàn bộ hồ sơ. Vì vậy, nếu từng có án hoặc từng có vấn đề di trú, hãy để luật sư rà trước khi nộp, thay vì nộp rồi mới lo.
Ba mươi ba người bị trục xuất trong một chuyến bay là 33 số phận, nhưng cũng là lời nhắc cho hàng ngàn gia đình Việt đang sống giữa hai quê hương. Ở Mỹ, sự bình yên pháp lý không đến từ cảm giác “chắc không sao”, mà từ việc biết rõ hồ sơ của mình, hỏi đúng người và chuẩn bị trước; bởi đôi khi, một tờ giấy cũ trong ngăn kéo có thể quyết định cả tương lai của một gia đình.
Disclaimer: Bài viết mang tính tham khảo. Độc giả nên tìm hiểu thêm từ nguồn chính thống trước khi quyết định.
© 2026 Vietlinker.com