Cuộc thi Miss Business Global – Hoa hậu Doanh nhân Toàn cầu 2023 diễn ra tại Đắk Nông, kết thúc với việc Nguyễn Thị Thảo (quê Bình Định) đăng quang. BTC khi ấy công bố bộ ba vương miện do nghệ nhân kim hoàn quốc gia tài trợ, tổng giá trị hơn 8 tỷ đồng, trong đó vương miện hoa hậu được nhấn mạnh khoảng 3 tỷ đồng. Chỉ vài tháng sau, tháng 7/2023, BTC ra quyết định thu hồi danh hiệu và vật phẩm đăng quang với lý do người đẹp “không hoàn thành nghĩa vụ”, “thái độ không hợp tác”. Á hậu 1 Alisa Miskovska (Latvia) được đôn lên thay thế.
Cựu Hoa hậu Doanh nhân Toàn cầu 2023 N.T.T.. (Ảnh: BTC)
Nguyễn Thị Thảo không chấp nhận quyết định, cho rằng các lý do thiếu thuyết phục và giữ lại vương miện. Cô từng công khai phản ứng về việc kiểm định cho thấy vật phẩm không tương xứng với mức giá công bố. BTC khi ấy giải thích rằng nhà tài trợ đã khẳng định giá trị vật chất không cao, phần lớn nằm ở ý nghĩa biểu tượng và thông điệp cuộc thi.
Góc nhìn pháp lý: Công bố giá trị giải thưởng sai lệch có thể bị xử lý thế nào?
Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM) phân tích rằng việc giá trị thực tế thấp hơn mức công bố chưa đương nhiên cấu thành vi phạm. Cần làm rõ “3 tỷ đồng” là giá trị vật chất thuần túy, giá thẩm định, hay bao gồm thiết kế, thương hiệu và yếu tố biểu tượng.
Về trách nhiệm dân sự, Điều 573 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người tổ chức cuộc thi phải công bố và trao giải thưởng đúng mức đã thông báo. Người đoạt giải có quyền yêu cầu giao đúng cam kết, thanh toán phần giá trị thiếu và bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được thiệt hại thực tế.
Về hành chính, nếu thông tin “vương miện 3 tỷ đồng” được sử dụng để quảng bá cuộc thi, thu hút thí sinh hoặc nhà tài trợ mà không có căn cứ, hành vi có thể bị xem là quảng cáo gây nhầm lẫn theo Luật Quảng cáo 2012. Mức phạt có thể lên đến hàng chục đến hàng trăm triệu đồng tùy thời điểm và quy định áp dụng (Nghị định cũ hoặc mới). Tuy nhiên, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quảng cáo thường chỉ một năm. Hành vi quảng bá năm 2023 đến nay có thể đã hết thời hiệu xử phạt tiền, dù cơ quan chức năng vẫn có thể yêu cầu cải chính thông tin nếu còn điều kiện.
Trách nhiệm hình sự chỉ được xem xét khi có chứng cứ về hành vi cố ý gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 174 hoặc 197 Bộ luật Hình sự). Chỉ riêng sự chênh lệch giá trị chưa đủ để kết luận tội danh.
Video kiểm định có giá trị chứng cứ ra sao?
Người kiểm định cho rằng các viên gắn trên vương miện không phải kim cương - Ảnh chụp màn hình
Video do Nguyễn Thị Thảo đăng tải được coi là nguồn chứng cứ điện tử theo Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Giao dịch điện tử. Tuy nhiên, nó không mặc nhiên đủ để kết luận vương miện là giả. Cơ quan chức năng cần xác minh tính toàn vẹn của video, thời điểm quay, cơ sở kiểm định, tư cách người kiểm tra, và đặc biệt là liệu chiếc vương miện trong clip có đúng là vật phẩm được trao tại cuộc thi hay không.
Nếu cơ quan điều tra vào cuộc, quy trình sẽ gồm tiếp nhận, niêm phong, bảo quản hiện vật, trưng cầu giám định tư pháp về chất liệu (kim loại, đá, ngọc trai…) và định giá tài sản theo giá thị trường tại thời điểm liên quan. Kết luận giám định và định giá có giá trị pháp lý cao hơn nhận xét trong video thông thường, nhưng vẫn phải được đánh giá cùng các chứng cứ khác.
Vụ việc tái nổi lên sau gần ba năm cho thấy lỗ hổng trong việc công bố giá trị giải thưởng tại các cuộc thi sắc đẹp. Nhiều cuộc thi thường nhấn mạnh con số “tỷ đồng” để tạo sức hút, nhưng khi bị kiểm chứng lại bộc lộ khoảng cách lớn giữa tuyên bố và thực tế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của BTC mà còn làm giảm niềm tin của thí sinh và công chúng vào tính minh bạch của ngành.
Đối với Nguyễn Thị Thảo, việc công khai video kiểm định là cách cô khẳng định quan điểm sau khi bị thu hồi danh hiệu. Trong khi đó, BTC vẫn giữ lập trường giá trị biểu tượng mới là cốt lõi. Cho đến nay, chưa có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng về chất liệu và giá trị thực của chiếc vương miện.
Vụ việc đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn về minh bạch thông tin giải thưởng trong các cuộc thi sắc đẹp và doanh nhân. Nếu không có quy định và giám sát chặt chẽ, những tranh cãi tương tự rất dễ tái diễn, gây tổn hại cho cả người tham dự lẫn uy tín của ngành.