Bối cảnh luật cấm mang tính lịch sử
Úc là quốc gia đầu tiên trên thế giới ban hành luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội lớn. Luật Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Act 2024 được Quốc hội thông qua cuối năm 2024 và chính thức có hiệu lực từ ngày 10 tháng 12 năm 2025.
Theo quy định, các nền tảng như Instagram, Facebook, TikTok, Snapchat, X (Twitter), Threads, Reddit, Twitch, Kick và một số nền tảng khác phải thực hiện “các bước hợp lý” để ngăn chặn người dùng dưới 16 tuổi tại Úc tạo hoặc duy trì tài khoản. Nếu vi phạm, các công ty có thể bị phạt lên đến 49,5 triệu đô la Úc (khoảng 33 triệu USD).
Mục tiêu của luật là bảo vệ trẻ em khỏi những tác hại trực tuyến như bắt nạt mạng, nội dung cực đoan, nghiện sử dụng và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần – vấn đề mà nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra đang gia tăng mạnh ở thế hệ trẻ. Thủ tướng Albanese từng nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn con cái mình có tuổi thơ và các bậc phụ huynh biết rằng chúng tôi đang bảo vệ họ.”
Không giống như lệnh cấm hoàn toàn, luật này không trừng phạt trẻ em hay phụ huynh nếu vi phạm, mà đặt trách nhiệm chính lên vai các nền tảng công nghệ. Các dịch vụ nhắn tin như WhatsApp hay Facebook Messenger được miễn trừ.
Kết quả ban đầu: 4,7 triệu tài khoản bị gỡ nhưng thực tế vẫn còn nhiều lỗ hổng
Ngay sau khi luật có hiệu lực, các nền tảng đã báo cáo gỡ bỏ, vô hiệu hóa hoặc hạn chế khoảng 4,7 triệu tài khoản được xác định thuộc về trẻ em dưới 16 tuổi tại Úc. Con số này được Ủy viên eSafety công bố và được chính phủ coi là thành công bước đầu.
Tuy nhiên, chỉ sau vài tháng, thực tế cho thấy hiệu quả còn hạn chế. Trẻ em vẫn có thể tiếp tục truy cập thông qua nhiều cách né tránh như khai báo sai tuổi, mượn tài khoản của anh chị em, hoặc sử dụng các công cụ kỹ thuật khác. Không có bất kỳ khoản phạt nào được áp dụng đối với các nền tảng dù có dấu hiệu không tuân thủ.
Nghiên cứu mới hé lộ “tác động gần như không đáng kể”
Một nghiên cứu do Đại học Newcastle thực hiện, theo dõi 408 thanh thiếu niên từ 12–17 tuổi trước và sau ba tháng luật có hiệu lực, cho thấy kết quả đáng thất vọng. Tỷ lệ sử dụng hàng ngày trên các nền tảng bị hạn chế như TikTok, Instagram, Snapchat hầu như không giảm. Khoảng 54–68% (tùy nền tảng) vẫn duy trì tài khoản cá nhân, trong khi một số báo cáo khác cho biết lên đến 85% trẻ từ 12–15 tuổi vẫn tiếp tục sử dụng.
Nghiên cứu chỉ ra rằng các phương thức xác minh tuổi hiện tại còn yếu, dễ bị lợi dụng. Trẻ em có thể dễ dàng khai báo sai tuổi hoặc sử dụng tài khoản mượn. Các chuyên gia cho rằng đây là minh chứng rõ ràng cho thấy luật cần được củng cố mạnh mẽ hơn về mặt thực thi và công nghệ.
Ủy viên eSafety: “Tôi không có quyền lực mạnh mẽ”
Bà Julie Inman Grant, Ủy viên An toàn Trực tuyến Úc, là người trực tiếp phụ trách giám sát việc thực thi luật. Bà đã công khai thừa nhận những hạn chế nghiêm trọng của khung pháp lý hiện tại.
Luật có ‘bộ khung rất mỏng manh’. Tôi không có quyền lực mạnh mẽ.
Bà Inman Grant cho biết cơ quan của mình thiếu các công cụ thực thi hiệu quả, khiến việc buộc các nền tảng tuân thủ trở nên khó khăn. Những phát biểu của bà đã trở thành chất xúc tác trực tiếp cho quyết định siết chặt luật của chính phủ.
Thủ tướng Albanese: “Chúng ta không thể để các công ty vô trách nhiệm nắm quyền lực”
Trước Quốc hội và truyền thông, Thủ tướng Anthony Albanese khẳng định chính phủ sẽ hành động ngay để củng cố luật. Ông nhấn mạnh rằng các công ty công nghệ đang nắm giữ “quyền lực phi thường và không chịu trách nhiệm”, mang lại lợi nhuận khổng lồ nhưng lại gây hại cho trẻ em.
Chúng ta không thể để các công ty này, những công ty vô trách nhiệm, nắm giữ lượng quyền lực phi thường và kiếm lợi nhuận khổng lồ. Chúng ta cần đảm bảo người Úc nắm quyền kiểm soát vấn đề này.
Ông Albanese cũng cho biết chính phủ đang xem xét nhiều hướng để tăng cường luật, bao gồm việc trao thêm quyền hạn cho Ủy viên eSafety và đảm bảo các quy định “chịu được mọi thách thức pháp lý”.
Chúng tôi đang làm việc ưu tiên vấn đề này vì đây là điều mà các thế hệ trước chưa từng phải đối mặt – một vấn đề phức tạp.
Ngoài ra, chính phủ đang tham vấn về “nghĩa vụ chăm sóc kỹ thuật số” (digital duty of care), yêu cầu các nền tảng chủ động ngăn ngừa các tác hại có thể dự đoán được, bao gồm cả thuật toán khuyến nghị nội dung cực đoan và thiết kế nền tảng gây nghiện.
Những thách thức thực thi và tranh luận xã hội
Việc siết chặt luật đối mặt với nhiều thách thức. Các nền tảng công nghệ từng cảnh báo rằng việc xác minh tuổi chính xác trên quy mô lớn là cực kỳ khó khăn và có thể xâm phạm quyền riêng tư. Một số chuyên gia lo ngại rằng các biện pháp kiểm soát mạnh tay có thể dẫn đến giám sát quá mức hoặc đẩy trẻ em sang các nền tảng ít được kiểm soát hơn.
Tuy nhiên, nhiều bậc phụ huynh và tổ chức bảo vệ trẻ em tại Úc ủng hộ mạnh mẽ động thái của chính phủ. Họ cho rằng mạng xã hội đang “cướp đi tuổi thơ” của con em họ thông qua bắt nạt trực tuyến, nội dung gây hại và áp lực so sánh xã hội.
Trên bình diện quốc tế, Úc được xem là hình mẫu. Ít nhất 16 quốc gia khác đã hoặc đang xem xét các biện pháp tương tự. Anh Quốc, Đan Mạch và một số nước châu Âu đã bày tỏ quan tâm đến mô hình của Úc.
Hướng đi tiếp theo: Kết hợp công nghệ và trách nhiệm xã hội
Chính phủ Úc không chỉ dừng lại ở việc tăng cường quyền lực cho eSafety Commissioner mà còn hướng tới các giải pháp toàn diện hơn. Việc kiểm soát thuật toán – yếu tố được cho là đẩy người dùng (bao gồm cả trẻ em) vào nội dung cực đoan – đang được xem xét nghiêm túc. Một số đề xuất cho phép người dùng dễ dàng chọn không tham gia các hệ thống khuyến nghị tự động.
Bà Inman Grant gần đây cũng có hành động mạnh tay với các ứng dụng AI “nudify” (tạo hình ảnh khỏa thân giả), buộc chúng phải rút khỏi thị trường Úc hoặc áp dụng biện pháp xác minh tuổi nghiêm ngặt. Điều này cho thấy chính phủ sẵn sàng mở rộng phạm vi can thiệp sang các công nghệ mới nổi.
Kết luận: Một bước đi cần thiết nhưng còn nhiều việc phải làm
Quyết định siết chặt luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội của Úc phản ánh cam kết mạnh mẽ của chính phủ Albanese trong việc bảo vệ thế hệ trẻ trước những tác hại của không gian số. Dù luật ban đầu đã tạo ra bước đột phá mang tính lịch sử với việc gỡ bỏ hàng triệu tài khoản, thực tế cho thấy chỉ riêng “các bước hợp lý” từ phía nền tảng là chưa đủ.
Bằng cách tăng cường quyền lực thực thi, bổ sung nghĩa vụ chăm sóc kỹ thuật số và đối phó trực tiếp với thuật toán, Úc đang cố gắng biến lời hứa bảo vệ trẻ em thành hiện thực bền vững. Thế giới sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ xem mô hình của Úc có thực sự hiệu quả hay không – và liệu các quốc gia khác có dám đi theo con đường tương tự.
Nguồn: ABC News (Úc), Reuters, eSafety Commissioner reports, nghiên cứu Đại học Newcastle, các tài liệu chính thức của Chính phủ Úc cập nhật tháng 6/2026.