Tổng thống Trump dẫn đầu đoàn tháp tùng gồm Elon Musk, Tim Cook, Jensen Huang và lãnh đạo Boeing. Theo các nguồn tin, đất hiếm là một trong những chủ đề nóng nhất bên cạnh tariffs, bán dẫn và hợp tác ổn định Iran.
Từ tháng 4/2025, Trung Quốc đã áp dụng hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm đất hiếm nhằm đáp trả các biện pháp thương mại của Mỹ. Dù có thỏa thuận tạm hoãn tại Busan (tháng 10/2025), dữ liệu hải quan tháng 4-5/2026 cho thấy xuất khẩu đất hiếm nặng vẫn giảm mạnh khoảng 50% so với mức bình thường. Bắc Kinh đang sử dụng cơ chế “selective licensing” (cấp phép chọn lọc) để giữ lợi thế: nới lỏng với một số doanh nghiệp Mỹ nhưng siết chặt với lĩnh vực quốc phòng và công nghệ cao.
Các chuyên gia nhận định đây chính là “thẻ bài” mà Trung Quốc sẽ dùng để yêu cầu Mỹ nhượng bộ trong các vấn đề khác.
(Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình trong một cuộc gặp trước đây – biểu tượng cho các cuộc đàm phán căng thẳng)
(Mỏ đất hiếm Bayan Obo – mỏ lớn nhất thế giới tại Nội Mông, Trung Quốc)
So Sánh Với Lịch Sử Và Số Liệu Cũ
Trung Quốc đã nhiều lần sử dụng đất hiếm làm công cụ kinh tế-chính trị:
2010: Giảm xuất khẩu 40% trong tranh chấp với Nhật Bản, khiến giá đất hiếm toàn cầu tăng gấp 10 lần.
2019-2020 (Trump nhiệm kỳ 1): Đe dọa hạn chế xuất khẩu, buộc Mỹ bắt đầu đa dạng hóa nguồn cung.
2025: Hạn chế xuất khẩu toàn diện, gây gián đoạn ngành ô tô điện, quốc phòng và năng lượng tái tạo Mỹ.
2026: Dù có truce tạm thời, Trung Quốc vẫn chiếm 93% sản xuất nam châm đất hiếm – khâu giá trị cao nhất. Mỹ hiện chỉ đáp ứng dưới 1% nhu cầu nội địa.
So với thập niên trước, đòn bẩy của Trung Quốc năm 2026 mạnh hơn đáng kể nhờ kiểm soát cả khai thác, chế biến và sản xuất nam châm. Mỹ đang đầu tư khoảng 12 tỷ USD để xây dựng chuỗi cung ứng thay thế nhưng cần ít nhất 5-10 năm để giảm phụ thuộc.
(Biểu đồ xuất khẩu nam châm đất hiếm của Trung Quốc – cho thấy tác động của các biện pháp kiểm soát)
(Bảng tuần hoàn các nguyên tố đất hiếm – thành phần then chốt cho công nghệ cao)
Đánh Giá Chuyên Sâu: Tác Động Và Triển Vọng
Lợi thế chiến lược của Trung Quốc: Đất hiếm là “vũ khí” không chỉ kinh tế mà còn quốc phòng. Chúng thiết yếu cho tên lửa, radar, xe điện, turbine gió và chip bán dẫn. Việc siết xuất khẩu có thể làm tê liệt ngành công nghiệp Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh chi phí chiến tranh Iran đã lên đến 29 tỷ USD.
Thách thức cho Mỹ: Dù chính sách “America First”, quá trình xây dựng nguồn cung thay thế (Mỹ-Nhật-Úc) vẫn chậm. Hiện Mỹ vẫn nhập khẩu hơn 80% đất hiếm từ Trung Quốc.
Triển vọng thượng đỉnh:
Kết quả khả dĩ: Gia hạn thỏa thuận tạm hoãn thêm 1-2 năm, đổi lấy Trung Quốc mua thêm nông sản và Boeing.
Rủi ro: Nếu đàm phán thất bại, Trung Quốc có thể tái áp dụng hạn chế toàn diện, đẩy lạm phát Mỹ tăng cao và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tổng thể, thượng đỉnh Trump-Xi 2026 là cuộc thử nghiệm quyền lực kinh tế. Trung Quốc đang chuyển từ phòng thủ sang sử dụng chủ động leverage khoáng sản, trong khi Mỹ cố gắng “mua thời gian” để giảm phụ thuộc chiến lược.
Với vị thế thống trị tuyệt đối về đất hiếm, Trung Quốc nắm trong tay một “thẻ bài” cực mạnh tại thượng đỉnh Bắc Kinh. Kết quả cuộc gặp không chỉ quyết định dòng chảy khoáng sản mà còn định hình cục diện thương mại Mỹ-Trung trong nhiều năm tới. Theo dõi chặt chẽ các tuyên bố sau thượng đỉnh để xem “thẻ bài” đất hiếm có được sử dụng hay không.