Tổng thống Donald Trump gửi thông báo tới Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson: theo Impoundment Control Act 1974, ông báo cáo 11 khoản thu hồi thẩm quyền ngân sách, tổng 810 triệu USD, tại bảy bộ và cơ quan. OMB gọi đây là “chi tiêu chính phủ có hại nhất”. Đây là “pocket rescission” thứ hai trong khoảng 50 năm — cả hai đều dưới thời Trump nhiệm kỳ hai. Năm ngoái ông dùng cùng công cụ với 4,9 tỷ USD viện trợ nước ngoài. Tòa án Tối cao khi đó từ chối chặn, trong lúc vụ kiện còn chạy.
Khoản lớn nhất: 567 triệu USD HHS cho dịch vụ xã hội người không phải công dân — tị nạn, người xin tị nạn, trẻ em không người đi kèm — qua NGO. Nhà Trắng nói tiền không còn cần vì số vượt biên trái phép giảm mạnh. Các khoản khác gồm khoảng 25 triệu USD chương trình học sinh di cư (Bộ Giáo dục), 15 triệu USD DHS thời Biden (dịch vụ pháp lý, sức khỏe tâm thần, định hướng văn hóa), 15 triệu USD Community Relations Service của Bộ Tư pháp, 10 triệu USD Minority Business Development Agency, 56 triệu USD tư vấn nhà ở HUD, 70 triệu USD chương trình giáo dục quốc tế bị gọi là “woke”, 28 triệu USD tài trợ nghiên cứu HHS, 9 triệu USD giảm nợ nước ngoài gắn chính sách khí hậu.
Thông báo đưa ra khi còn 5 ngày đến hết năm tài chính 30/9, Hạ viện không họp đến sau bầu cử tháng 11. GAO — cơ quan của Quốc hội — cho rằng pocket rescission kiểu này trái luật: tổng thống đề nghị hủy tiền sát hạn để khoản đó hết hạn trước khi Quốc hội kịp xem. Thông thường Quốc hội có 45 ngày xem đề nghị rescission.
Thượng nghị sĩ Susan Collins tại Capitol. Nguồn: Spectrum News
Thượng nghị sĩ Susan Collins (Cộng hòa, Maine), chủ tịch Ủy ban Phân bổ, nói không được báo trước, không được tham vấn. “Động thái này cho thấy OMB cố tình giữ tiền nhiều tháng để hủy trái luật các khoản phân bổ đã được thông qua lưỡng đảng và ký thành luật. Việc trì hoãn bản thân đã là impoundment không báo cáo Quốc hội, đồng thời là chiếm đoạt quyền phân bổ của Quốc hội. OMB thuộc hành pháp. Nó không được quyết định chương trình nào đáng tài trợ.” Collins gọi đây là nỗ lực mới nhằm “làm suy yếu quyền túi tiền theo Hiến pháp của Quốc hội” và sẽ làm việc với đồng nghiệp “để xử lý các hành động bất hợp pháp này.” Lãnh đạo thiểu số Chuck Schumer nói chính quyền “đang tước trái phép gần 1 tỷ USD tài trợ then chốt cho trẻ em, học sinh phổ thông, doanh nghiệp nhỏ và nghiên cứu.” Dân biểu Brendan Boyle (Dân chủ) cũng gọi là bất hợp pháp.
Nhà Trắng: “Tổng thống Trump cam kết dùng mọi công cụ có thể để cắt chi tiêu lãng phí và có hại, không mang lại lợi ích cho công dân Mỹ.”
Nhận định:
Đây không phải cắt ngân sách theo quy trình thông thường. Pocket rescission là cách hành pháp giữ tiền đến sát 30/9 rồi tuyên bố hết hạn. Số 810 triệu USD nhỏ so với ngân sách liên bang, nhưng nguyên tắc lớn: ai được quyền không chi tiền Quốc hội đã duyệt. Collins — nghị sĩ Cộng hòa, chủ tịch ủy ban tiền bạc — lên tiếng “trái luật” cho thấy xung đột không chỉ đảng phái. GAO đã nói cơ chế này bất hợp pháp; Tòa án Tối cao năm ngoái không chặn gói 4,9 tỷ USD. Kết quả thực tế: NGO dịch vụ tị nạn và trẻ em không người đi kèm mất nguồn; chương trình DEI và nghiên cứu bị cắt. Tranh chấp pháp lý và chính trị sẽ kéo sang sau giữa kỳ, đúng lúc CR hiện hành hết hạn 11/12.
