Cuộc gặp kéo dài hai ngày (14-15/5/2026) được cả hai bên mô tả là “thân thiện” và tập trung vào thương mại, chiến tranh Iran cùng công nghệ, nhưng Đài Loan nhanh chóng nổi lên như vấn đề then chốt và nhạy cảm nhất. Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, ông Tập Cận Bình thẳng thắn cảnh báo Tổng thống Trump rằng Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ Mỹ-Trung. “Nếu xử lý không tốt, hai nước có thể va chạm hoặc thậm chí xung đột, đẩy toàn bộ quan hệ song phương vào tình thế cực kỳ nguy hiểm”, ông Tập nhấn mạnh. Ông cũng khẳng định “Đài Loan độc lập và hòa bình eo biển Đài Loan là hai thứ không thể dung hòa, giống như lửa và nước”.
Hình ảnh Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình bắt tay trước Đại lễ đường Nhân dân tại Bắc Kinh trong khuôn khổ thượng đỉnh song phương. (Ảnh: Reuters/Inquirer Global Nation)
Ông Trump, trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngay trước khi rời Bắc Kinh, cho biết ông đã “nghe ông Tập nói hết” và khẳng định “không cam kết bất kỳ điều gì theo cả hai hướng”. Ông cũng bày tỏ mong muốn chuyển chuỗi cung ứng chip bán dẫn từ Đài Loan về Mỹ, đồng thời nhấn mạnh: “Trung Quốc không muốn thấy nơi này (Đài Loan) tuyên bố độc lập. Tôi cũng không muốn”.
Phản ứng từ Đài Loan khá thận trọng. Chính phủ Đài Bắc cho biết “không có gì bất ngờ” từ kết quả thượng đỉnh, nhưng kêu gọi Bắc Kinh chấm dứt ngay lập tức các hoạt động quân sự gây áp lực quanh eo biển. Tổng thống Đài Loan Lai Ching-te trước đó đã khẳng định chỉ người dân Đài Loan mới có quyền quyết định tương lai của hòn đảo.
Phân tích và góc nhìn
Từ góc nhìn Trung Quốc: Đây là lần ông Tập đặt rõ “lằn ranh đỏ” ngay từ đầu cuộc gặp, khẳng định Đài Loan không chỉ là vấn đề lãnh thổ mà còn là cốt lõi của lợi ích cốt lõi quốc gia. Việc công khai cảnh báo “xung đột” cho thấy Bắc Kinh đang tận dụng đòn bẩy ngoại giao để ngăn chặn bất kỳ bước đi nào của Mỹ có thể khuyến khích “Đài Loan độc lập”. Đồng thời, ông Tập cũng gửi thông điệp rằng quan hệ Mỹ-Trung chỉ có thể ổn định nếu Washington tôn trọng lập trường “một Trung Quốc”.
Từ góc nhìn Mỹ: Ông Trump thể hiện phong cách “America First” rõ nét: ưu tiên lợi ích kinh tế (chuyển sản xuất chip về Mỹ), tránh cam kết quân sự xa xôi và tìm cách “hạ nhiệt” để tập trung vào các vấn đề khác như thương mại và Iran. Việc ông không công khai ủng hộ gói vũ khí 14 tỷ USD cho Đài Loan (đã được Quốc hội phê duyệt nhưng chưa thực hiện) cho thấy ông đang giữ khoảng cách linh hoạt, đồng thời gửi tín hiệu rằng Mỹ không muốn xung đột trực tiếp với Trung Quốc – đối thủ kinh tế lớn nhất.
Từ góc nhìn Đài Loan và khu vực: Đài Loan đang ở vị thế khó khăn. Mặc dù Mỹ vẫn là “người bảo trợ” quan trọng nhất, nhưng thông điệp từ Trump cho thấy Washington có thể không còn cam kết vô điều kiện như trước. Các nước trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (Nhật Bản, Philippines, Australia) lo ngại rằng nếu Mỹ “hạ nhiệt” quá mức, Trung Quốc sẽ gia tăng áp lực quân sự, dẫn đến bất ổn an ninh khu vực. Ngược lại, một số nhà phân tích cho rằng cách tiếp cận thực dụng của Trump có thể giúp duy trì hòa bình ngắn hạn bằng cách tránh khiêu khích trực tiếp Bắc Kinh.
Tổng thể, thượng đỉnh Trump-Xi 2026 không mang lại đột phá lớn về thương mại hay Iran, nhưng đã làm rõ một thực tế: Đài Loan vẫn là “quả mìn” lớn nhất trong quan hệ siêu cường Mỹ-Trung. Dù cả hai lãnh đạo đều muốn “hạ nhiệt”, khoảng cách chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh về vấn đề này vẫn rất sâu sắc và có thể trở thành điểm bùng nổ bất kỳ lúc nào.