Thẩm phán Amy Coney Barrett viết ý kiến đa số, với sự tham gia của Chánh án John Roberts và ba thẩm phán thuộc phe tự do. Ý kiến bất đồng do Thẩm phán Samuel Alito dẫn đầu. Quyết định này có ý nghĩa quan trọng đối với khoảng 14–30 bang hiện áp dụng các quy định tương tự, bảo vệ quyền bỏ phiếu của hàng trăm nghìn cử tri – đặc biệt là người cao tuổi, quân nhân, cử tri ở nước ngoài, người khuyết tật và những người sống ở vùng nông thôn hoặc có lịch trình làm việc linh hoạt. Phán quyết được đưa ra chỉ hơn bốn tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ 2026.
Vụ án xuất phát từ luật của bang Mississippi được thông qua năm 2020 trong bối cảnh đại dịch COVID-19. Luật này cho phép các phiếu bầu vắng mặt qua thư được đếm nếu chúng được đóng dấu bưu điện vào hoặc trước ngày bầu cử liên bang và được cơ quan bầu cử nhận được trong vòng tối đa 5 ngày làm việc sau đó. RNC, cùng Đảng Cộng hòa Mississippi, Đảng Tự do Mississippi và một số cá nhân, cho rằng luật này vi phạm các quy định liên bang về “ngày bầu cử” (Election Day) được quy định tại 2 U.S.C. §§ 1, 7 và 3 U.S.C. § 1 – vốn ấn định ngày bầu cử liên bang là “Thứ Ba sau Thứ Hai đầu tiên của tháng 11”.
Tòa án quận liên bang ban đầu uphold luật Mississippi. Tuy nhiên, Tòa phúc thẩm Khu vực 5 đã đảo ngược, cho rằng luật liên bang yêu cầu mọi phiếu phải được nhận đúng ngày bầu cử. Mississippi kháng cáo lên Tòa án Tối cao, và vụ án được chấp nhận xem xét vào tháng 11 năm 2025. Phiên tranh luận oral argument diễn ra ngày 23 tháng 3 năm 2026.
Trong ý kiến đa số, Thẩm phán Barrett nhấn mạnh rằng các quy chế liên bang về ngày bầu cử chỉ quy định ngày cử tri phải thực hiện quyền chọn lựa (the electorate’s choice), chứ không ấn định hạn chót nhận phiếu. Bà viết:
Các quy chế ngày bầu cử liên bang yêu cầu sự chọn lựa của cử tri phải được thực hiện vào ngày bầu cử. Điều này xảy ra miễn là ngày bầu cử là hạn chót để các cá nhân bỏ phiếu – như trường hợp ở Mississippi. Nhưng các quy chế ngày bầu cử liên bang không đặt ra hạn chót cho việc nhận phiếu, do đó chúng không ngăn Mississippi đếm các phiếu được đóng dấu trước ngày bầu cử nhưng được nhận sau đó.
Tòa án lập luận rằng khái niệm “election” theo nghĩa thông thường tại thời điểm ban hành luật là “hành vi chọn một người để đảm nhận chức vụ”, và việc cử tri hoàn thành lá phiếu (bỏ vào thùng hoặc gửi qua bưu điện) chính là lúc sự chọn lựa diễn ra. Việc nhận phiếu sau đó chỉ là khâu hành chính của nhà nước. Tòa cũng trích dẫn Đạo luật Bầu cử Vắng mặt cho Quân nhân và Cử tri Ở nước ngoài (UOCAVA) để khẳng định rằng luật liên bang để việc nhận phiếu do luật bang quy định.
Ý kiến bất đồng của Thẩm phán Alito (được Thẩm phán Thomas, Gorsuch tham gia, và Thẩm phán Kavanaugh tham gia một phần) cho rằng theo truyền thống lịch sử từ thời lập quốc đến những thập niên cuối thế kỷ 20, “election” bao gồm cả việc hoàn tất thu thập phiếu vào đúng ngày đó. Alito cho rằng việc cho phép nhận phiếu muộn làm trì hoãn “sự chọn lựa có thẩm quyền” và có thể tạo ra rủi ro gian lận.
Phán quyết này có tác động trực tiếp đến ít nhất 14 bang có luật tương tự (một số nguồn cho biết lên đến khoảng 30 bang cho phép đếm một phần hoặc toàn bộ phiếu đến muộn nếu đóng dấu đúng hạn). Trong cuộc bầu cử 2024, hàng trăm nghìn phiếu thuộc loại này đã được đếm mà không gây xáo trộn lớn. Quyết định giúp tránh tình trạng hỗn loạn trong công tác tổ chức bầu cử giữa kỳ 2026, đặc biệt với các bang có lượng cử tri vắng mặt cao như California, Texas, New York, Florida và Maryland.
Đối với cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ, quyết định mang ý nghĩa thực tiễn rõ rệt. Nhiều cử tri Việt Nam – đặc biệt người cao tuổi, người làm việc theo ca kíp tại các nhà máy, tiệm nail, hoặc cư trú ở vùng ngoại ô, nông thôn – thường chọn hình thức bỏ phiếu qua thư vì sự tiện lợi, an toàn và để tránh xếp hàng dài. Những người sống xa điểm bỏ phiếu hoặc gặp khó khăn về di chuyển cũng phụ thuộc vào dịch vụ bưu chính. Việc USPS đôi khi chậm trễ không mong muốn (đặc biệt vào mùa cao điểm hoặc khu vực nông thôn) có thể dẫn đến phiếu bị loại bỏ oan uổng nếu không có quy định ân hạn. Phán quyết của Tòa án Tối cao bảo vệ quyền bỏ phiếu của những cử tri này, đảm bảo lá phiếu được gửi đúng hạn sẽ không bị vô hiệu chỉ vì lý do kỹ thuật hành chính.
Ngoài ra, quyết định còn có ý nghĩa với các cử tri Việt Nam ở nước ngoài hoặc gia đình quân nhân gốc Việt theo Đạo luật UOCAVA – những người thường xuyên phải gửi phiếu qua đường bưu điện quốc tế, vốn dễ bị chậm trễ. Việc duy trì các quy định linh hoạt của bang giúp họ yên tâm hơn khi tham gia bầu cử.
Tuy nhiên, phán quyết cũng khơi lại cuộc tranh luận lâu nay về cân bằng giữa tiếp cận cử tri và toàn vẹn bầu cử. Phe chỉ trích lo ngại rằng các khoảng thời gian ân hạn dài có thể tạo cơ hội cho gian lận hoặc làm giảm tính kịp thời của kết quả bầu cử. Phe ủng hộ nhấn mạnh rằng đây chỉ là biện pháp hợp lý để thích ứng với thực tế bưu chính và nhu cầu của cử tri hiện đại, đồng thời các biện pháp xác minh danh tính, chữ ký và kiểm tra chéo vẫn được áp dụng nghiêm ngặt tại các bang.
Tòa án Tối cao nhấn mạnh rằng phán quyết này mang tính hẹp: nó không mở rộng bỏ phiếu vắng mặt nói chung, không thay đổi quy định về bỏ phiếu sớm, và không can thiệp vào quyền của các bang trong việc thiết lập quy trình kiểm phiếu và chứng nhận kết quả. Các vấn đề chính sách liên quan đến gian lận hoặc cải cách bầu cử vẫn thuộc thẩm quyền của Quốc hội và cơ quan lập pháp bang.
Phán quyết 5-4 một lần nữa thể hiện sự chia rẽ sâu sắc trong Tòa án Tối cao đối với các vấn đề bầu cử – một xu hướng đã kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ gần đây. Dù vậy, với việc duy trì hiện trạng cho hàng chục bang, quyết định mang lại sự ổn định cho công tác tổ chức bầu cử giữa kỳ sắp tới và bảo vệ quyền tham gia dân chủ của đông đảo cử tri Mỹ, trong đó có cộng đồng người Việt.
Nguồn tham khảo chính
Ý kiến Tòa án Tối cao Hoa Kỳ, Watson v. Republican National Committee, 24-1260 (29/6/2026) – supremecourt.gov