Tổng thống Trump công bố lệnh cấm ngày 18/9 trên Truth Social, cáo buộc ba cơ quan “liên tục đưa tin giả, bịa đặt và dối trá”. Sáng 19/9, phóng viên bị chặn cổng, thẻ cứng bị Mật vụ thu. Ba hãng nộp đơn kiện chung ngày 21/9 tại Tòa án Liên bang khu vực Columbia, cho rằng lệnh cấm phân biệt quan điểm biên tập, vi phạm Tu chính án thứ nhất và quyền được xét xử công bằng theo Tu chính án thứ năm.
Khoảng 1 giờ sáng 24/9, Thẩm phán Timothy J. Kelly — người do ông Trump đề cử năm 2017 — ban hành lệnh hạn chế tạm thời. Tòa yêu cầu Nhà Trắng “lập tức trao trả, khôi phục và thiết lập lại” thẻ cứng cho nhân viên ba hãng, đồng thời cấm thi hành lệnh cấm trong 14 ngày. Kelly viết các nguyên đơn “có khả năng thắng” ít nhất ở điểm quy trình pháp lý: chính quyền không tranh cãi việc không thông báo trước và không cho cơ hội giải trình trước khi thu thẻ.
Tòa viện dẫn hai tiền lệ của Tòa phúc thẩm D.C. Circuit: Sherrill v. Knight (1977) và Karem v. Trump. Kelly viết: “Tòa này bị ràng buộc bởi tiền lệ D.C. Circuit, hết”. Ông bác lập luận an ninh quốc gia vì hồ sơ không có bằng chứng trước khi kiện; khi công bố lệnh, ông Trump nói về “thiếu trung thực và tính tiêu cực” của các bài báo, không nhắc an ninh. Các bài được chính quyền nêu sau đó, theo tòa, thuộc dạng “thường lệ”. Tiêu chuẩn trong thư gửi ngày 22/9 “quá mơ hồ”.
Sáng 24/9, phóng viên vẫn bị chặn cửa dù đã có lệnh. Ba hãng yêu cầu phiên khẩn. Giám đốc vận hành báo chí Nhà Trắng Micah Stopperich khai đã nhận chỉ đạo khoảng 7h10–7h25, Mật vụ kích hoạt lại thẻ lúc 9h07, thẻ được để tại cổng khoảng 9h55. Đến gần trưa, phóng viên CNN Betsy Klein, nhóm MS NOW và Politico được vào. Klein nói trên sóng: “Rất vui được trở lại làm việc ở đây.”
Các đài truyền hình lớn từng tạm dừng pool video để solidar với CNN. Sáng 25/9, pool truyền hình Nhà Trắng hoạt động trở lại: CBS trực pool tại Nhà Trắng, CNN nhận nhiệm vụ pool trong thành phố. Luật sư Theodore Boutrous nói việc khôi phục quyền ra vào, theo quan điểm nguyên đơn, gồm cả chỗ trong pool.
Boutrous tuyên bố: “Đây là phán quyết mạnh mẽ khẳng định tự do báo chí, quy trình pháp lý công bằng và nhà nước pháp quyền. Chúng tôi đánh giá cao hành động nhanh của tòa.” Lệnh tạm hết hạn khoảng 8/10. Các bên phải nộp hồ sơ xin lệnh cấm sơ bộ; chính quyền đã nói sẽ kháng cáo khi có lệnh dài hạn. Tòa chưa xét hết nội dung Tu chính án thứ nhất.
Nhận định:
Lệnh 14 ngày không kết thúc vụ kiện, nhưng lập lại nguyên tắc cũ: thẻ cứng Nhà Trắng không phải ân huệ tùy hứng. Một thẩm phán do chính ông Trump bổ nhiệm đã nói rõ: muốn tước quyền tác nghiệp thì phải báo trước và cho đối phương được nói. Lý do “an ninh quốc gia” đưa ra sau khi đã cấm không đủ sức nặng trên hồ sơ. Pool trở lại giúp công chúng nhìn thấy sự kiện tổng thống, kể cả thượng đỉnh với Tập Cận Bình — điều đã bị cắt trong vài ngày. Phía Nhà Trắng vẫn có thể kháng cáo; phía báo chí vẫn phải chứng minh phân biệt quan điểm ở vòng lệnh dài hạn. Tranh chấp này không chỉ về ba hãng, mà về việc tổng thống có được chọn ai được đứng trong khuôn viên để đưa tin về mình hay không.
