Chuyến thăm Bắc Kinh của Trump – lần đầu tiên một tổng thống Mỹ đến Trung Quốc kể từ năm 2017 – diễn ra trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu leo thang. Chiến tranh Iran kéo dài 11 tuần đã gây khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, đẩy giá dầu tăng vọt và đe dọa suy thoái kinh tế thế giới. Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Iran, đã tiếp đón Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi chỉ vài ngày trước và liên tục kêu gọi ngừng bắn, mở lại eo biển Hormuz.
Hội nghị kéo dài hai ngày tại Trung Nam Hải – trụ sở quyền lực của Đảng Cộng sản Trung Quốc – với nghi thức long trọng: tiệc quốc yến, tour vườn bí mật và các cuộc đàm phán song phương. Phái đoàn Mỹ gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cùng hàng loạt CEO lớn như Elon Musk (Tesla), Tim Cook (Apple) và Jensen Huang (Nvidia), cho thấy trọng tâm rõ rệt là kinh tế và công nghệ.
Kết quả cụ thể: Tiến bộ hình thức, khác biệt thực chất
Quan hệ song phương: Cả hai bên nhất trí xây dựng “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng” trong ba năm tới và tương lai xa hơn. Trump gọi chuyến đi là “thành công lớn”, nhấn mạnh quan hệ cá nhân tốt đẹp với Tập Cận Bình. Trung Quốc mô tả đây là “cột mốc quan trọng”.
Iran và eo biển Hormuz: Trump khẳng định hai bên đồng ý Iran “không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân” và eo biển Hormuz phải mở cửa để đảm bảo dòng chảy năng lượng tự do. Ông tiết lộ Tập Cận Bình đã “đề nghị giúp đỡ” làm trung gian hòa bình. Tuy nhiên, Trung Quốc chỉ kêu gọi “ngừng bắn càng sớm càng tốt” mà không cam kết hành động cụ thể. Trump còn nhấn mạnh Mỹ “không cần” Hormuz mở cửa bằng Trung Quốc.
Đài Loan: Đây vẫn là “điểm nóng” lớn nhất. Tập Cận Bình trực tiếp cảnh báo Trump về nguy cơ “xung đột” nếu Mỹ “xử lý sai”. Trump cho biết đã thảo luận gói vũ khí cho Đài Loan nhưng chưa quyết định, và khẳng định “chỉ mình tôi biết”.
Thương mại và công nghệ: Trump tuyên bố đạt “thỏa thuận thương mại tuyệt vời”, nhưng không tiết lộ chi tiết. Không có thông báo lớn về giảm thuế quan hay mua bán lớn (ngoài một số đơn hàng Boeing tiềm năng). Thị trường chứng khoán Mỹ phản ứng thận trọng, với cổ phiếu chip giảm nhẹ do thiếu đột phá.
Phân tích chiều sâu
Cuộc gặp mang tính “do no harm” (không gây hại) hơn là bước ngoặt lịch sử. Sau giai đoạn căng thẳng dưới thời Biden và đầu nhiệm kỳ thứ hai của Trump, cả hai bên đều cần ổn định: Mỹ đang đối mặt khủng hoảng năng lượng do Iran, còn Trung Quốc muốn tránh suy thoái kinh tế nội địa và duy trì tăng trưởng. Việc Trump chuyển từ lập trường “diều hâu” sang “người ủng hộ thương mại” phản ánh thực tế kinh tế – ông mang theo phái đoàn doanh nghiệp để thúc đẩy đầu tư lẫn nhau.
Tuy nhiên, khác biệt cơ bản vẫn tồn tại. Đài Loan là “lằn ranh đỏ” của Bắc Kinh, trong khi Mỹ coi đây là vấn đề an ninh then chốt ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Về Iran, Trung Quốc phụ thuộc dầu mỏ Trung Đông nên muốn Hormuz mở cửa nhanh chóng, nhưng không muốn làm tổn hại quan hệ với Tehran – đối tác chiến lược. Việc không có thỏa thuận cụ thể cho thấy hai siêu cường vẫn đang “quản lý cạnh tranh” thay vì giải quyết triệt để.
Tác động dài hạn
Địa chính trị: Hội nghị góp phần giảm nguy cơ leo thang Mỹ-Trung, nhưng chưa giải quyết gốc rễ xung đột. Trump dự kiến mời Tập thăm Mỹ vào mùa thu, và cả hai sẽ gặp lại tại APEC và G20.
Kinh tế toàn cầu: Thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng công nghệ sẽ tiếp tục biến động nếu Hormuz chưa mở.
Việt Nam và khu vực: Quan hệ Mỹ-Trung ổn định hơn có thể giảm áp lực lên các nước ASEAN, nhưng Đài Loan vẫn là rủi ro lớn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tổng thể, thượng đỉnh Bắc Kinh 2026 là bước đi thực tế, nhấn mạnh ngoại giao cá nhân và ổn định ngắn hạn giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, để chuyển từ “tiến bộ” thành “đột phá”, cần nhiều cuộc gặp hơn và cam kết cụ thể hơn từ cả hai bên.