Trong ngành hàng không dân dụng, tiếp viên được xem là những người có vị thế đặc biệt: họ di chuyển thường xuyên giữa các quốc gia, được đào tạo về an ninh và thường được tạo điều kiện hơn so với hành khách thông thường khi qua cửa kiểm soát. Chính đặc quyền này, kết hợp với thói quen “xách hàng” giúp đỡ người thân hoặc kiếm thêm thu nhập từ hành lý thừa cân, đã bị tội phạm ma túy khai thác triệt để.
Tháng 3/2023, tại sân bay Tân Sơn Nhất, lực lượng hải quan phát hiện bất thường trong hành lý của 4 nữ tiếp viên Vietnam Airlines trên chuyến bay từ Paris. Bên trong hơn 300 tuýp kem đánh răng và một số hộp thực phẩm chức năng là hơn 11,4kg ma túy tổng hợp (chủ yếu ketamine và MDMA), được nén và ngụy trang tinh vi. Các cô cho biết đã nhận lời xách giúp một người quen Việt Nam đang ở Pháp khoảng 60kg hàng tiêu dùng, với thù lao 6,5 euro/kg. Họ không quen biết trực tiếp với người tổ chức, cũng không giao dịch tiền trực tiếp với các đối tượng cầm đầu.
Cuộc điều tra sau đó cho thấy đây không phải lần đầu. Đối tượng Hà Danh Nậm (bí danh Hữu Sơn) đã sử dụng tuyến này ít nhất 7 chuyến, trong đó 6 chuyến trước đó đã “về đích” an toàn qua sân bay Nội Bài. Hàng hóa được thu gom bởi người Việt đang học tập, làm việc tại Pháp, sau đó chuyển qua đường hàng không cá nhân hoặc chuyển phát nhanh. Tại Việt Nam, hàng được tiếp nhận bởi các mắt xích trung gian như Hoàng Sỹ Thắng ở Đồng Nai, rồi phân phối vào thị trường TP.HCM và các tỉnh lân cận.
Điều đáng chú ý là các tiếp viên này không bị khởi tố về tội vận chuyển trái phép chất ma túy. Cơ quan điều tra xác định họ không có nhận thức về nội dung thực sự của hàng hóa, không có liên lạc hay giao dịch tài chính trực tiếp với đường dây, và hành vi của họ chỉ dừng lại ở việc vận chuyển hàng hóa tiêu dùng theo thỏa thuận. Việc này cho thấy ranh giới mỏng manh giữa “giúp đỡ người quen” và trở thành công cụ của tội phạm.
Thủ đoạn cốt lõi nằm ở việc lợi dụng lòng tin và thói quen hợp pháp. Tội phạm không cần tiếp cận trực tiếp các tiếp viên mà thông qua mạng lưới người Việt ở nước ngoài – những người có thể dễ dàng tiếp cận và thuyết phục với lý do “gửi hàng về cho gia đình” hoặc “kiếm thêm thu nhập”. Việc giấu ma túy trong các vật dụng hàng ngày như tuýp kem đánh răng là cách giảm thiểu rủi ro bị phát hiện: đây là đồ dùng cá nhân phổ biến, khó bị nghi ngờ nếu không soi chiếu sâu. Gần đây nhất, vào cuối tháng 6/2026, một tiếp viên Thai Airways 26 tuổi bị bắt tại Melbourne (Australia) khi mang theo hơn 1kg heroin giấu trong lớp lót của 12 túi vải. Cô khai nhận được một người qua Facebook nhờ mang túi “gửi em trai”, hứa trả thù lao hấp dẫn. Vụ việc này đang được điều tra để xác định mức độ nhận thức của cô, đồng thời cơ quan Thái Lan đã thu giữ thêm hơn 24kg heroin liên quan tại Bangkok.
Nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này nằm ở sự kết hợp giữa yếu tố kinh tế và xã hội. Mức thù lao tuy không quá lớn so với rủi ro pháp lý (khoảng vài trăm euro cho một chuyến), nhưng với những người có thu nhập không ổn định hoặc đang ở nước ngoài, nó vẫn đủ sức hấp dẫn. Hơn nữa, việc “xách hàng” qua đường hàng không từ lâu đã trở thành một hoạt động xám phổ biến trong cộng đồng người Việt xa quê, tạo ra môi trường thuận lợi cho tội phạm len lỏi. Các đường dây còn lợi dụng sự phân công bay linh hoạt của hãng hàng không để chọn những chuyến ít rủi ro hoặc những tiếp viên mới, ít kinh nghiệm.
Về mặt tác động, những vụ việc này không chỉ làm suy giảm niềm tin vào đội ngũ nhân viên hàng không mà còn đặt ra thách thức lớn cho công tác an ninh sân bay. Việc kiểm soát hành lý của phi hành đoàn cần được siết chặt hơn mà không làm ảnh hưởng đến hoạt động khai thác. Đồng thời, nó cũng cho thấy hiệu quả của sự phối hợp liên ngành và quốc tế: từ phát hiện ban đầu tại cửa khẩu, công an TP.HCM đã mở rộng điều tra, “chặt đứt” hàng trăm nhánh của đường dây, khởi tố hơn 1.000 bị can trong giai đoạn đầu và truy tố 227 bị can trong chuyên án VN10 (tính đến tháng 4/2026), trong đó có cả những nhân vật từng có tiếng tăm trong giới giải trí.
Nhận định cuối cùng, thủ đoạn biến tiếp viên hàng không thành người vận chuyển ma túy là minh chứng cho sự thích nghi nhanh chóng của tội phạm có tổ chức trước các biện pháp kiểm soát truyền thống. Chúng không cần dùng vũ lực hay đe dọa mà khai thác chính những khe hở của lòng tin, thói quen và áp lực kinh tế. Để ngăn chặn, bên cạnh việc tăng cường công nghệ soi chiếu và đào tạo nhận diện cho nhân viên an ninh, ngành hàng không cần có chính sách rõ ràng hơn về việc vận chuyển hàng hóa cá nhân của phi hành đoàn. Đồng thời, mỗi tiếp viên cũng cần nhận thức rõ: không phải mọi “lời nhờ vả” từ người quen hay qua mạng xã hội đều vô hại. Một quyết định thiếu suy xét có thể biến họ từ người phục vụ hành khách thành công cụ của đường dây ma túy xuyên biên giới – với cái giá phải trả không chỉ là tự do cá nhân mà còn là uy tín của cả ngành nghề.
Nguồn tham khảo:
Báo cáo điều tra và cáo trạng Viện KSND TP.HCM trong chuyên án VN10 (tháng 4/2026).
Bài viết chi tiết của Báo Tuổi Trẻ và Báo Pháp Luật TP.HCM về vụ 4 tiếp viên Vietnam Airlines.
Thông cáo của Australian Federal Police và Thai Office of the Narcotics Control Board về vụ bắt giữ tiếp viên Thai Airways tại Melbourne (tháng 6-7/2026)