Mỹ và Iran ký MoU 14 điểm ngày 17-18/6/2026, cam kết ngừng bắn ngay lập tức trên mọi mặt trận (bao gồm Lebanon), dỡ bỏ phong tỏa hải quân Mỹ, cho phép Iran xuất khẩu dầu và đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên sẽ đàm phán thỏa thuận cuối cùng trong 60 ngày, tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran. Thỏa thuận chưa phải là hòa bình vĩnh viễn và đang đối mặt nhiều thách thức từ phản ứng quốc tế.
Chi tiết thỏa thuận khung 14 điểm
Theo các nguồn từ Nhà Trắng và truyền thông quốc tế (CNN, Al Jazeera, Reuters, BBC), MoU bao gồm các cam kết chính:
Ngừng bắn và chủ quyền: Mỹ, Iran và các bên liên minh cam kết chấm dứt ngay lập tức mọi hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon. Hai bên tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và cam kết không can thiệp nội bộ.
Eo biển Hormuz và dầu mỏ: Mỹ bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran trong vòng 30 ngày. Iran cam kết tạo điều kiện an toàn cho tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz (kênh vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới).
Đàm phán tương lai: Hai bên nhất trí đàm phán thỏa thuận cuối cùng trong tối đa 60 ngày (có thể gia hạn), tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran. Iran cam kết không theo đuổi vũ khí hạt nhân.
Các điều khoản khác: Bao gồm các biện pháp xây dựng lòng tin, hỗ trợ nhân đạo và các vấn đề khu vực liên quan (như Lebanon và các nhóm vũ trang).
Tổng thống Trump ký thỏa thuận tại Điện Versailles (Pháp) trong khuôn khổ hội nghị G7, trong khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký bản thỏa thuận (có thể trực tiếp hoặc qua phương tiện điện tử). Thỏa thuận đã có hiệu lực ngay sau khi ký, nhưng chưa phải là văn bản hòa bình cuối cùng.
Phản ứng quốc tế và chỉ trích
Thỏa thuận nhận được phản ứng hỗn hợp. Một số lãnh đạo châu Âu (như Tổng thống Pháp Emmanuel Macron) chào đón như bước tiến hòa bình. Tuy nhiên:
Israel: Chỉ trích mạnh mẽ, cho rằng thỏa thuận “thảm họa” vì chưa giải quyết triệt để chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran, đồng thời buộc Israel phải rút khỏi một số khu vực ở miền Nam Lebanon. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã công khai cảnh báo Israel không nên “tấn công đồng minh duy nhất còn lại”.
Mỹ: Một số nghị sĩ Cộng hòa (như Tom Cotton, Roger Wicker) bày tỏ hoài nghi, lo ngại nhượng bộ kinh tế cho Iran và chi phí tái thiết (có đề cập quỹ tái thiết 300 tỷ USD, dù Trump phủ nhận dùng tiền thuế Mỹ).
Iran: Gọi đây là kết quả của “sự kiên trì” và coi là bước đi thực tế sau xung đột.
Về kinh tế - năng lượng: Eo biển Hormuz được mở cửa dự kiến sẽ làm giảm áp lực giá dầu ngắn hạn. Giá dầu Brent đã giảm mạnh sau khi tin tức thỏa thuận lan tỏa (xuống dưới 80 USD/thùng ở một số thời điểm). Tuy nhiên, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nguồn cung có thể dư thừa vào 2027 nếu sản lượng được khôi phục nhanh. Giá nhiên liệu tại Mỹ có thể mất nhiều tháng để ổn định do tắc nghẽn cảng và nhu cầu mùa hè cao.
Về địa chính trị: Thỏa thuận mang tính tạm thời và dễ bị phá vỡ. Israel lo ngại Iran sẽ dùng nguồn thu từ dầu để hỗ trợ các nhóm vũ trang (Hezbollah, Hamas). Mỹ muốn giảm căng thẳng khu vực để tập trung vào các ưu tiên khác, nhưng rủi ro leo thang vẫn hiện hữu nếu đàm phán 60 ngày thất bại.
Góc nhìn tổng quát: Đây là thỏa thuận thực dụng hơn là giải pháp toàn diện. Nó mang lại cơ hội ổn định tạm thời cho thị trường năng lượng toàn cầu và giảm nguy cơ xung đột lớn hơn, song chưa giải quyết triệt để các vấn đề cốt lõi như hạt nhân Iran hay an ninh khu vực Trung Đông. Đối với Việt Nam và cộng đồng Việt kiều, việc giá dầu giảm có thể hỗ trợ kinh tế vĩ mô (giá xăng, chi phí vận tải), nhưng bất ổn khu vực vẫn cần theo dõi chặt chẽ.
Thỏa thuận hiện đang ở giai đoạn đầu thực thi. Các cuộc đàm phán tiếp theo tại Thụy Sĩ (ban đầu dự kiến do Phó Tổng thống Vance dẫn dắt) đã bị hoãn, cho thấy con đường phía trước còn nhiều chông gai.
Nguồn tham khảo chính: CNN, Reuters, Al Jazeera, BBC, The New York Times, Nhà Trắng (dữ liệu cập nhật đến 19/6/2026).