Jack Zemke, 23 tuổi, tốt nghiệp khoa học máy tính Đại học Tulane, gửi hàng trăm hồ sơ mà gần như không được phản hồi. Khi sắp ra trường, anh tính về ở với bố mẹ. Bước ngoặt đến từ một đồ án nhóm: công cụ tìm kiếm dùng AI. Nhân viên một công ty kỹ thuật dân dụng gặp anh tại hội nghị, nói công ty cần người “truyền giáo” AI. Zemke nhận việc một năm, rồi chuyển sang startup AI mùa hè này. “Những vị trí này đòi bạn nhảy vào và làm việc ở tuyến đầu. Mọi thứ đảo liên tục. Người bị sa thải, người bỏ đi. Cảm giác như hỗn loạn,” anh nói với Associated Press.
AP phân tích tỷ lệ thất nghiệp cử nhân khoa học máy tính và kỹ thuật máy tính mới ra trường khoảng 7,1% — cao hơn triết học, sử nghệ thuật hay nghiên cứu dân tộc. Fed New York ghi nhận khoa học máy tính khoảng 7,0%, kỹ thuật máy tính 7,8%, trong khi trung bình mọi ngành chỉ 4,2%. Số tin tuyển dụng phát triển phần mềm trên Indeed đạt đỉnh đầu 2022 rồi giảm mạnh. Fed phân tích dữ liệu Indeed xác nhận tin tuyển dụng lập trình viên ít hơn rõ. Stanford Digital Economy Lab: việc làm người 22–25 tuổi ở nghề “phơi nhiễm AI” (như lập trình phần mềm) thấp hơn 19% so với quỹ đạo nếu không có AI. Cục Điều tra Dân số Mỹ so sánh mức giảm việc làm và thu nhập ban đầu với việc tốt nghiệp vào một cuộc suy thoái lớn: nhóm ngành phơi nhiễm AI mạnh nhất giảm 5 điểm phần trăm khả năng có việc đầu tiên và giảm 13% thu nhập quý đầu.
Phòng thực hành khoa học máy tính, Champlain College. Nguồn: Champlain College
Một thập kỷ trước, số cử nhân khoa học máy tính và kỹ thuật máy tính tăng gấp ba, khoảng 362.000 người năm 2024. Tín hiệu thị trường đảo chiều. National Student Clearinghouse Research Center: đến mùa xuân 2026, tuyển sinh tin học và khoa học máy tính tại trường bốn năm giảm 8,4%. Microsoft, Meta, Google dùng AI viết nhiều mã hơn; Amazon cắt người trong lúc tăng chi AI. Tin tuyển dụng phục hồi một phần từ đáy 2025, nhưng phần lớn tăng ở vị trí senior, không phải junior.
Tracy Camp, Giám đốc điều hành Computing Research Association, nói ngành đang cần người giám sát công cụ AI, không chấp nhận đầu ra một cách mù quáng — kỹ năng thường có ở người đã làm lâu. “Nếu họ không thay đổi cách tuyển dụng hiện nay, vài năm nữa sẽ không còn người ở bậc mid-level,” Camp nói. Hiệp hội đã kêu gọi doanh nghiệp đầu tư vào nhân sự mới vào nghề.
Bức tranh không hoàn toàn đóng. Khảo sát Strada: nhà tuyển dụng vẫn xếp cử nhân STEM nặng toán, gồm khoa học máy tính, là nhóm khó tuyển nhất cho vị trí sơ cấp và mạnh nhất về tư duy phản biện. NACE vẫn xếp khoa học máy tính gần đầu về lương khởi điểm dự kiến. PwC Global AI Jobs Barometer 2026: việc đòi kỹ năng AI tăng 69%, mức thưởng lương trung bình khoảng 62%. Dice: tin tuyển AI/machine learning tăng mạnh; kỹ năng agentic AI, hạ tầng AI, vector database tăng hàng trăm phần trăm so với một năm trước. Fast Company nhận định thị trường không sụp, mà chuyển từ “biết viết mã” sang “biết dùng AI để sửa quy trình công việc”.
Sinh viên đang điều chỉnh: học thêm triển khai mô hình, đọc và sửa mã do AI sinh ra, làm đồ án gắn doanh nghiệp thật, chứng chỉ cloud/ML. Trường cũng bắt đầu đưa công cụ lập trình AI vào chương trình — chậm hơn tốc độ nhà tuyển dụng đòi hỏi.
Nhận định:
Lời hứa “học code là có việc sáu số” đã hết thời. AI không xóa ngành khoa học máy tính, nhưng xóa lối vào dễ nhất: viết mã sơ cấp. Thị trường đang tách đôi — junior thiếu việc, người biết gắn AI vào quy trình doanh nghiệp thì thiếu người. Cử nhân chỉ biết ngôn ngữ lập trình sẽ cạnh tranh với chính công cụ họ từng học để dùng. Cử nhân biết kiểm tra, chỉnh sửa và triển khai AI vẫn được trả lương cao. Trường nào chậm đổi chương trình sẽ đẩy sinh viên ra thị trường kém trang bị. Doanh nghiệp nào chỉ tuyển senior rồi cắt junior sẽ tự làm đứt nguồn mid-level vài năm nữa — đúng lo ngại của Computing Research Association.
