Tầng trên của tên lửa Falcon 9 thuộc SpaceX đã đâm vào bề mặt Mặt Trăng vào khoảng 13h35 ngày 5-8 theo giờ Việt Nam (06:35 UTC). Vật thể nặng khoảng 4.000 kg, dài gần 14 mét này lao xuống với vận tốc khoảng 8.700 km/h gần khu vực miệng hố Einstein trên phía tây của Mặt Trăng.
Theo các tính toán quỹ đạo được theo dõi suốt nhiều tháng bởi nhà thiên văn độc lập Bill Gray và các nhóm quan sát quốc tế, vụ va chạm là kết quả của lực hấp dẫn và áp suất bức xạ Mặt Trời từ từ đẩy tầng tên lửa khỏi quỹ đạo ban đầu. Tầng này từng đưa hai tàu đổ bộ thương mại Blue Ghost của Firefly Aerospace và Hakuto-R của ispace lên đường tới Mặt Trăng hồi tháng 1-2025. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, nó bị bỏ lại và trôi nổi trong không gian gần một năm rưỡi.
Tên lửa Falcon 9 của SpaceX trong một lần phóng, loại tên lửa có tầng trên vừa đâm vào Mặt Trăng.
Các mô hình mô phỏng cho thấy vụ va chạm đã tạo ra một hố mới với đường kính ước tính từ 18 đến 30 mét và độ sâu khoảng 4-5 mét. Lượng vật chất bị hất tung có thể lên tới hơn một triệu kilogram, tạo thành cột bụi lan rộng. Dù kích thước hố không quá lớn so với hàng triệu miệng hố tự nhiên trên Mặt Trăng, đây vẫn là một trong những tác động nhân tạo đáng chú ý nhất trong thời gian gần đây.
NASA và các cơ quan vũ trụ khác đã chuẩn bị sẵn để quan sát hậu quả. Tàu quỹ đạo Lunar Reconnaissance Orbiter của Mỹ cùng tàu Danuri của Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ chụp ảnh trước và sau va chạm để xác nhận kích thước thực tế của hố mới cũng như đặc điểm của vật liệu bị đào lên. Do vị trí va chạm nằm gần rìa nhìn thấy từ Trái Đất và xảy ra trong điều kiện ánh sáng ban ngày trên bề mặt Mặt Trăng, việc quan sát trực tiếp từ mặt đất gặp nhiều khó khăn.
Sự kiện này không gây nguy hiểm cho Trái Đất hay các sứ mệnh hiện tại. Tuy nhiên, nó một lần nữa đặt ra câu hỏi về việc quản lý rác vũ trụ trong bối cảnh hoạt động thám hiểm Mặt Trăng đang gia tăng mạnh mẽ. Với kế hoạch xây dựng căn cứ của NASA, Trung Quốc và các công ty tư nhân trong thập kỷ tới, việc để các tầng tên lửa trôi nổi không kiểm soát có thể tạo ra rủi ro cho các cơ sở hạ tầng và phi hành gia trên bề mặt.
Các nhà khoa học đánh giá cao giá trị khoa học của vụ va chạm. Vì khối lượng, tốc độ và góc va chạm gần như được biết trước, đây trở thành một thí nghiệm tự nhiên quý giá để kiểm chứng các mô hình hình thành miệng hố và động lực của vật liệu bắn tung. Dữ liệu thu được sẽ hỗ trợ việc đánh giá mức độ nguy hiểm của các va chạm tương tự trong tương lai, đồng thời giúp hiểu rõ hơn về địa chất bề mặt Mặt Trăng.
Đây không phải lần đầu tiên một vật thể nhân tạo đâm vào Mặt Trăng ngoài kế hoạch. Năm 2022, một tầng tên lửa khác (sau này được xác định thuộc sứ mệnh Trung Quốc) cũng từng tạo ra miệng hố kép trên nửa xa. Sự kiện lần này của SpaceX cho thấy rõ hơn thực trạng rác vũ trụ đang tích tụ cả ngoài quỹ đạo Trái Đất.
Trong khi chờ đợi hình ảnh chi tiết từ các tàu quỹ đạo, cộng đồng thiên văn đang tiếp tục phân tích dữ liệu theo dõi để xác nhận chính xác thời điểm và vị trí va chạm. Vụ việc một lần nữa nhắc nhở ngành công nghiệp vũ trụ về trách nhiệm xử lý phần cứng sau khi sứ mệnh kết thúc, đặc biệt khi con người đang chuẩn bị quay lại và ở lại lâu dài trên Mặt Trăng.
Bề mặt Mặt Trăng với nhiều miệng hố va chạm, minh họa môi trường nơi tầng tên lửa vừa tạo ra hố mới.