El Niño là hiện tượng nước biển bề mặt ở vùng xích đạo Thái Bình Dương ấm lên bất thường, làm thay đổi hoàn lưu khí quyển toàn cầu. Khi El Niño mạnh, gió mậu dịch yếu đi, nhiệt lượng đại dương được giải phóng mạnh mẽ, dẫn đến nhiệt độ không khí toàn cầu tăng thêm 0,1-0,3°C so với nền. Lần “siêu El Niño” gần nhất năm 2015-2016 đã khiến 2016 trở thành năm nóng kỷ lục lúc bấy giờ.
Dự báo tháng 5/2026 cho thấy nhiệt độ bề mặt biển Thái Bình Dương đang tăng nhanh, với các vùng đỏ rực ở xích đạo – dấu hiệu rõ nét của El Niño đang hình thành.
Dự báo cường độ “siêu El Niño” và kỷ lục nhiệt độ toàn cầu
Theo NOAA (14/5/2026), xác suất El Niño xuất hiện sớm là rất cao; các mô hình ECMWF dự báo nhiệt độ Niño 3.4 có thể đạt +3°C vào cuối năm – mức gần hoặc vượt kỷ lục lịch sử (1877-1878 và 2015-2016). Carbon Brief và các nhà khoa học như Zeke Hausfather ước tính năm 2026 sẽ là năm thứ hai nóng nhất lịch sử (khoảng +1,47°C so với thời tiền công nghiệp), trong khi năm 2027 có thể trở thành năm nóng nhất mọi thời đại do hiệu ứng trễ.
Biểu đồ dự báo nhiệt độ toàn cầu dưới đây cho thấy xu hướng tăng rõ rệt từ 2026-2027.
Tác động toàn cầu và khu vực
El Niño mạnh sẽ đảo ngược nhiều quy luật thời tiết:
Nắng nóng và hạn hán: Đông Nam Á, Ấn Độ, Úc và châu Phi sẽ khô hạn nghiêm trọng.
Mưa lũ: Nam Mỹ (Peru, Ecuador) và miền Nam Mỹ có thể hứng chịu mưa lớn kỷ lục.
Bão và bão nhiệt đới: Số lượng bão Thái Bình Dương có thể giảm nhưng cường độ tăng; Đại Tây Dương ít hoạt động hơn.
Bản đồ dự báo mô hình mùa đông điển hình của El Niño cho thấy khu vực Đông Nam Á (bao gồm Việt Nam) rơi vào vùng khô hạn và ấm hơn bình thường.
Theo Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia Việt Nam và các nguồn tin trong nước, El Niño 2026 sẽ khiến:
Nắng nóng gay gắt hơn, kéo dài hơn, đặc biệt từ tháng 5-9/2026.
Hạn hán nghiêm trọng ở Tây Nguyên và Nam Bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến cà phê, lúa và thủy điện.
Mưa lớn cục bộ nhưng ít bão hơn, tăng nguy cơ lũ quét và sạt lở ở miền Trung.
El Niño không phải nguyên nhân gốc rễ của biến đổi khí hậu, nhưng nó đóng vai trò “cường hóa” – giống như đổ thêm xăng vào lửa. Trong bối cảnh Trái Đất đã nóng lên 1,2-1,4°C so với thời tiền công nghiệp, một siêu El Niño sẽ khiến chúng ta dễ dàng vượt ngưỡng 1,5°C tạm thời, tăng nguy cơ các cực đoan thời tiết “chưa từng có”.
Tuy nhiên, điểm tích cực là công nghệ dự báo hiện đại (vệ tinh, mô hình AI) cho phép chúng ta chuẩn bị sớm hơn so với các đợt El Niño thế kỷ trước. Việt Nam cần:
Tăng cường dự báo hạn hán và cảnh báo sớm cho nông dân.
Đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc thủy điện.
Xây dựng kế hoạch ứng phó dài hạn với biến đổi khí hậu thay vì chỉ đối phó theo mùa.
Các nhà khoa học nhấn mạnh: “Đây không phải lý do để hoảng loạn, nhưng là lời cảnh tỉnh để hành động quyết liệt hơn”.
Siêu El Niño 2026 không chỉ là hiện tượng khí hậu mà là thử thách toàn cầu. Với dữ liệu cập nhật đến giữa tháng 5/2026, xác suất cao rằng năm nay và năm sau sẽ chứng kiến những kỷ lục nhiệt mới. Việc chuẩn bị ngay từ bây giờ sẽ quyết định mức độ thiệt hại mà chúng ta phải gánh chịu.