Phụ nữ châu Á chọn ly hôn tuổi xế chiều: Tự do sau hàng thập kỷ chịu đựng

Eiko Toyama đã dành 32 năm để làm toàn bộ việc nhà, nuôi dạy hai con và gánh một phần tài chính gia đình. Người chồng muốn kiểm soát gần như mọi khía cạnh cuộc sống của bà, từ quan hệ xã hội đến hoài bão nghề nghiệp. Bà kiên nhẫn chịu đựng vì con cái. Đến khi bước sang tuổi 60, các con đã trưởng thành còn chồng vẫn còn khỏe mạnh, bà nhận ra đó là thời điểm hiếm hoi để thoát ra. Sau khi ly hôn, cảm xúc duy nhất bà nhớ lại là hạnh phúc. “Tôi hạnh phúc đến mức muốn chạy nhảy khắp mọi nơi,” bà chia sẻ khi ngồi trong một quán cà phê ở Tokyo.

Câu chuyện của Toyama không còn là ngoại lệ. Iman Lau ở Hong Kong cũng trải qua quá trình tương tự. Sau 14 năm hôn nhân với nhiều năm chồng ngoại tình, bà vẫn cố níu kéo vì nghĩ hôn nhân vốn chỉ là “ăn cơm cùng nhau và sống bình lặng”. Khi người chồng chủ động đòi ly hôn và ví bà như chú chim từ chối bay ra khỏi lồng mở, bà mới nhận ra mình đã đánh mất chính mình. Sau khi hoàn tất thủ tục, Lau bắt đầu leo núi, chèo kayak, học piano và du lịch châu Âu. “Tôi không ngờ cuộc sống một mình lại có thể tuyệt vời đến thế,” bà nói.

Những câu chuyện cá nhân này phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn đang định hình lại xã hội già hóa của châu Á. Tại Hàn Quốc, lần đầu tiên trong lịch sử thống kê từ năm 1990, số vụ ly hôn của các cặp đã kết hôn từ 30 năm trở lên vượt qua số vụ của các cặp kết hôn dưới 5 năm. Theo số liệu chính thức năm 2025 của Cơ quan Thống kê Hàn Quốc, có 15.628 cặp ly hôn sau hơn ba thập kỷ hôn nhân, cao hơn 14.392 cặp ly hôn trong năm năm đầu. Tỷ lệ này chiếm 17,7% tổng số vụ ly hôn, trở thành nhóm cao nhất. Ở Nhật Bản, theo thống kê tư pháp năm 2024, số đơn ly hôn do vợ nộp trong các vụ hôn nhân dài năm gần gấp đôi số đơn do chồng nộp. Đài Loan ghi nhận gia tăng ly hôn ở các cặp gắn bó lâu năm, trong khi nhiều công ty luật tại Hong Kong báo cáo sự bùng nổ các vụ “silver divorce”. Ở Trung Quốc đại lục, số lượng người cao tuổi ly hôn đã tăng gấp đôi trong vòng 30 năm qua.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở sự kết hợp giữa nhân khẩu học và thay đổi văn hóa. Người châu Á sống lâu hơn trước đây rất nhiều. Tuổi thọ trung bình cao tạo ra khoảng 20-30 năm cuộc đời sau khi con cái độc lập. Thế hệ Gen X (sinh khoảng 1965-1980) lớn lên trong thời kỳ châu Á toàn cầu hóa, tiếp xúc với văn hóa phương Tây qua truyền hình và điện ảnh, dần coi trọng lựa chọn cá nhân hơn nghĩa vụ gia đình truyền thống. Sangyoub Park, phó giáo sư xã hội học tại Đại học Washburn, nhận định: “Khi rũ bỏ một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, ly hôn không còn là một thất bại nữa mà đúng hơn, đó là sự bắt đầu của một chương mới.”

Cải cách pháp lý đóng vai trò quan trọng. Nhật Bản từ năm 2007 cho phép chia sẻ quyền lợi lương hưu trong quá trình ly hôn. Hàn Quốc năm 2014 mở rộng quy định này đến cả lương hưu tương lai và trợ cấp nghỉ việc. Những thay đổi này tạo ra tấm lưới an toàn tài chính cho những người phụ nữ từng là nội trợ toàn thời gian, dù thực tế vẫn còn nhiều rào cản. Khoảng cách lương giới vẫn lớn, tỷ lệ nghèo ở người cao tuổi Hàn Quốc thuộc hàng cao nhất trong các nước OECD, và nhiều phụ nữ e ngại mất ổn định kinh tế sau ly hôn.

Xu hướng này mang đến cả cơ hội và thách thức. Về mặt cá nhân, nhiều phụ nữ mô tả cảm giác “tái sinh”: Toyama ở tuổi 63 bắt đầu livestream TikTok, tư vấn cho người khác và ấp ủ dự án kinh doanh mai mối cùng tổ chức sự kiện. Lau xây dựng “bức tường hạnh phúc” bằng ảnh du lịch và khám phá sở thích mới. Tuy nhiên, trên bình diện xã hội, số lượng người già sống một mình tăng lên đặt áp lực lớn hơn lên hệ thống an sinh xã hội vốn đã căng thẳng vì tỷ lệ sinh thấp và dân số già hóa nhanh.

Từ góc nhìn báo chí, đây là tín hiệu tiến bộ về bình đẳng giới nhưng cũng là lời cảnh báo. Châu Á đang già đi với tốc độ chưa từng có. Nếu không có chính sách hỗ trợ nhà ở, y tế và an sinh cho người cao tuổi độc thân, đặc biệt là phụ nữ từng phụ thuộc tài chính, thì tự do cá nhân có thể đi kèm với sự cô đơn và khó khăn kinh tế ở tuổi già. Trong thập kỷ tới, khi thế hệ phụ nữ có học vấn và thu nhập cao hơn bước vào độ tuổi 50-60, xu hướng này có thể còn mạnh mẽ hơn trước khi dần ổn định.

Những người phụ nữ như Toyama và Lau đang viết lại định nghĩa về nửa đời sau. Họ không còn chấp nhận “sống cho đến hết” trong một cuộc hôn nhân đã hết ý nghĩa. Với họ, ly hôn tuổi xế chiều không phải dấu chấm hết, mà là cánh cửa mở ra những năm tháng còn lại của chính mình.

Nguồn tham khảo:

• CNN (26/7/2026)
• Cơ quan Thống kê Hàn Quốc (Marriage and Divorce Statistics in 2025)
• Mainichi Shimbun (thống kê tư pháp Nhật Bản 2024)
• Korea Herald (báo cáo số liệu ly hôn 2025)
• Nghiên cứu của Sangyoub Park về ly hôn tuổi xế chiều tại Hàn Quốc