Trong cuộc họp báo tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock, Thụy Sĩ, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định Iran đã chấp thuận cho các thanh sát viên IAEA “quay trở lại đất nước của họ”. Ông mô tả đây là “một cột mốc quan trọng” và là bước đầu tiên hướng tới mục tiêu phi hạt nhân hóa vĩnh viễn Iran.
Tuyên bố này được đưa ra sau khi Washington và Tehran tuần trước ký bản ghi nhớ nhằm tạo khuôn khổ cho tiến trình đàm phán trong 60 ngày. Các cuộc gặp song phương gần đây tập trung vào những vấn đề nan giải nhất, trong đó có chương trình hạt nhân Iran, kho dự trữ uranium đã làm giàu và quyền làm giàu uranium trong tương lai.
Việc Iran đồng ý cho IAEA quay lại được xem là tín hiệu tích cực sau một thời gian dài căng thẳng. Trước đó, chương trình hạt nhân Iran đã bị hạn chế giám sát nghiêm ngặt sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2018 dưới thời Tổng thống Trump. Kể từ đó, Iran tăng cường làm giàu uranium ở mức độ cao, làm dấy lên lo ngại về khả năng phát triển vũ khí hạt nhân.
Phó Tổng thống Vance nhấn mạnh rằng sáng kiến mới mang “phong cách Tổng thống Trump điển hình”: nếu tài sản bị đóng băng của Iran được giải phóng, số tiền này sẽ được dùng để hỗ trợ nông dân Mỹ và cung cấp hàng hóa nhân đạo cho người dân Iran, thay vì tài trợ cho các hoạt động quân sự.
Việc cho phép IAEA trở lại là điều kiện tiên quyết để Mỹ và các bên liên quan đánh giá mức độ tuân thủ của Iran đối với các cam kết phi hạt nhân hóa. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán vẫn còn nhiều trở ngại, bao gồm mức độ làm giàu uranium mà Iran được phép duy trì và cơ chế giám sát lâu dài.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết các cuộc thảo luận về hạt nhân “rất ngắn gọn” và chưa đi sâu vào chi tiết, cho thấy hai bên vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình phức tạp này.
Nếu đạt được thỏa thuận, việc IAEA giám sát trở lại có thể mở đường cho việc nới lỏng một số lệnh trừng phạt và giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran, đồng thời giảm nguy cơ xung đột quân sự tại Trung Đông. Ngược lại, nếu đàm phán thất bại, căng thẳng có thể leo thang nhanh chóng.
Phó Tổng thống Vance cũng nhắc lại rằng Tổng thống Trump từng cảnh báo phái đoàn Iran “sẽ không còn đất nước để quay về” nếu không đạt thỏa thuận, nhưng nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán cuối cùng vẫn tiếp tục và đạt được “tiến triển lớn”.