Phát biểu của ông Rubio được đưa ra ngay trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Trung đang được điều chỉnh tại thượng đỉnh Bắc Kinh. Trong phỏng vấn với NBC News, Ngoại trưởng Mỹ nói rõ:
Tốc độ phát triển của quân đội Trung Quốc trong 10 năm qua không có tiền lệ. Khó mà bỏ qua được sự tăng trưởng nhanh và lớn như thế. Hiện tại, họ là lực lượng quân sự mạnh thứ hai thế giới, không nghi ngờ gì.
Ông Rubio cũng lưu ý Trung Quốc đầu tư “hàng tỷ, hàng tỷ USD” chỉ riêng vào hải quân và có tham vọng dự phóng sức mạnh toàn cầu tương tự Mỹ, dù hiện vẫn còn ở phía sau.
Tuyên bố này phù hợp với Chiến lược Quốc phòng Quốc gia 2026 của Lầu Năm Góc, vốn chính thức xếp Trung Quốc là “quốc gia mạnh thứ hai thế giới” và “quyền lực mạnh nhất so với Mỹ kể từ thế kỷ 19”.
Thực lực quân sự Trung Quốc theo các đánh giá
Hải quân: Lớn nhất thế giới về số lượng tàu (hơn 370 chiếc), với 3 tàu sân bay hoạt động và thêm nhiều tàu đang đóng.
Tên lửa: Lực lượng tên lửa tiên tiến nhất châu Á, bao gồm DF-21D/DF-26 (“sát thủ tàu sân bay”).
Ngân sách: Khoảng 275-300 tỷ USD/năm (thứ hai thế giới).
Nhân lực: Hơn 2 triệu quân thường trực.
Theo Global Firepower 2026, Trung Quốc xếp thứ 3 toàn cầu (sau Mỹ và Nga), nhưng một số chỉ số như hải quân và tên lửa đã vượt trội.
Trung Quốc đã chuyển mình từ quân đội lớn nhưng lạc hậu thành lực lượng hiện đại, tập trung vào “chiến tranh thông tin”, tên lửa chống tiếp cận (A2/AD) và công nghệ cao (AI, hypersonic). Tốc độ hiện đại hóa giúp PLA có khả năng thống trị khu vực Tây Thái Bình Dương, đặc biệt quanh Đài Loan.
Hạn chế:
Kinh nghiệm chiến đấu thực tế hạn chế (không tham gia chiến tranh lớn kể từ 1979).
Phụ thuộc công nghệ nước ngoài ở một số lĩnh vực then chốt.
Vấn đề tham nhũng và chỉ huy vẫn tồn tại.
Khả năng dự phóng toàn cầu vẫn kém Mỹ (Mỹ có mạng lưới căn cứ và đồng minh rộng lớn).
Phát biểu của Rubio vừa thừa nhận thực tế sức mạnh Trung Quốc, vừa khẳng định Mỹ vẫn dẫn đầu, nhằm chuẩn bị dư luận cho chính sách “cân bằng sức mạnh” trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Đây cũng là thông điệp gửi tới Bắc Kinh: Mỹ sẵn sàng đối thoại nhưng sẽ không nhân nhượng về an ninh.
Tác động đến khu vực và Việt Nam
Tăng áp lực lên các nước ven biển Đông, trong đó có Việt Nam, đòi hỏi phải cân bằng quan hệ và đẩy mạnh hiện đại hóa quốc phòng.
Có thể thúc đẩy hợp tác quốc phòng Mỹ – Việt Nam và các đối tác Quad/AUKUS.
Giảm nguy cơ xung đột trực tiếp nếu hai bên quản lý tốt cạnh tranh chiến lược sau thượng đỉnh Trump – Tập.
Tổng thể, tuyên bố của Ngoại trưởng Rubio phản ánh cách tiếp cận thực tế của chính quyền Trump: thừa nhận sức mạnh đối thủ để chuẩn bị tốt hơn cho cạnh tranh dài hạn, thay vì đối đầu trực tiếp.