Nghiên cứu mang tên “AI Assistance Reduces Persistence and Hurts Independent Performance” được thiết kế dưới dạng thí nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) với tổng số hơn 1.222 người tham gia. Các thí nghiệm được thực hiện trên nền tảng trả tiền trực tuyến, yêu cầu người tham gia giải các bài toán phân số (fraction arithmetic) và bài đọc hiểu kiểu SAT.
Phương pháp thí nghiệm: Người tham gia được chia thành hai nhóm. Nhóm sử dụng AI (dựa trên mô hình GPT-5) được phép hỏi chatbot trong giai đoạn “học” (khoảng 10-15 phút, 12 bài toán). Sau đó, AI bị gỡ bỏ và họ phải tự giải 3 bài kiểm tra cuối cùng. Nhóm đối chứng không được dùng AI suốt quá trình.
Kết quả quan trọng:
Nhóm dùng AI có tỷ lệ giải đúng ở phần kiểm tra độc lập thấp hơn rõ rệt (ví dụ: 0,57 so với 0,73 ở thí nghiệm 1; Cohen’s d = -0,42).
Họ cũng dễ bỏ cuộc hơn (skip rate cao hơn 2 lần ở một số trường hợp).
Hiệu ứng mạnh nhất ở những người yêu cầu AI đưa ra “đáp án trực tiếp” (chiếm 61%). Ngược lại, những người chỉ dùng AI để lấy gợi ý hoặc làm rõ thì không bị ảnh hưởng tiêu cực.
Kết quả lặp lại nhất quán trên cả hai lĩnh vực: toán học và đọc hiểu.
Các nhà khoa học kết luận đây là hiện tượng “cognitive offloading” (chuyển giao nhận thức): não bộ nhanh chóng quen với việc giao phó suy nghĩ cho AI, dẫn đến giảm động lực kiên trì khi gặp khó khăn. Tác giả cảnh báo rằng nếu lặp lại hàng ngày, hiệu ứng tích lũy có thể ảnh hưởng lâu dài đến kỹ năng học tập và giải quyết vấn đề suốt đời.
Ý nghĩa và khuyến nghị
Nghiên cứu không phủ nhận lợi ích tức thì của AI trong việc tăng năng suất, nhưng nhấn mạnh “chi phí nhận thức” (cognitive cost) ẩn sau. Các chuyên gia đề xuất:
Sử dụng AI theo kiểu “hỗ trợ học tập” thay vì “thay thế suy nghĩ” (scaffolding, coaching).
Giáo dục và doanh nghiệp cần thiết kế công cụ AI giúp con người chủ động hơn thay vì đưa đáp án sẵn.
Cá nhân nên chủ động giới hạn thời gian dùng AI và luôn tự kiểm chứng, suy nghĩ độc lập trước khi hỏi.
Đây là lời nhắc nhở kịp thời trong kỷ nguyên AI: công cụ thông minh có thể làm chúng ta nhanh hơn hôm nay, nhưng nếu lạm dụng, chúng ta có nguy cơ trở nên “lười biếng nhận thức” ngày mai.
Ảnh minh họa
(Hình minh họa: Người dùng laptop với AI “não bộ” bên cạnh – thể hiện quá trình chuyển giao tư duy.)
(Hình minh họa: Não bộ con người băn khoăn “Dùng AI sẽ làm não thông minh hơn hay ngu hơn?” – phản ánh đúng lo ngại của nghiên cứu.)