Đúng năm năm sau, vào ngày 24/6/2026, người dân Surfside vẫn thắp nến, thắp đuốc tưởng niệm, nhưng nhiều câu hỏi về nguyên nhân sâu xa, trách nhiệm và công lý vẫn chưa có lời đáp trọn vẹn. Một báo cáo kỹ thuật mới từ Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST) vừa công bố chỉ hai ngày trước lễ kỷ niệm đã hé mở bức tranh rõ nét hơn về thảm họa – một sự sụp đổ “chậm rãi” kéo dài nhiều tuần, bắt nguồn từ những sai sót thiết kế, thi công và bảo trì từ hàng chục năm trước.
Đêm định mệnh và nguyên nhân “chậm rãi” được hé lộ
Khoảng 1 giờ 22 phút sáng ngày 24/6/2021, khi hầu hết cư dân đang ngủ say, sàn hồ bơi và các kết nối cột gara với sàn hồ bơi đột ngột thất bại. Theo báo cáo kỹ thuật mới nhất của NIST công bố tháng 6/2026, thảm họa không xảy ra đột ngột mà là kết quả của một chuỗi phản ứng dây chuyền bắt đầu từ đầu tháng 6/2021 – khoảng ba tuần trước khi tòa nhà sụp đổ. Hai kết nối giữa cột gara và sàn hồ bơi bị phá hủy do hiện tượng “đâm thủng cắt” (punching shear), gây nứt lan rộng và chuyển tải trọng sang các kết nối vốn đã yếu.
Tòa nhà được xây dựng năm 1981 theo thiết kế có “biên an toàn quá hẹp ngay từ đầu”, không đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn và quy chuẩn thời bấy giờ. Trong hơn 40 năm tồn tại, công trình còn chịu thêm nhiều tác động tiêu cực: ăn mòn cốt thép nghiêm trọng do môi trường ven biển mặn mòi, các sửa chữa và bổ sung không đúng (như thêm chậu cây nặng, lát đá, cát quanh hồ bơi), cùng những sai lệch thi công so với bản vẽ gốc. Các dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện rõ rệt nhiều tuần trước: vết nứt dài trên tường chậu cây quanh hồ bơi, cổng sắt bị lệch và kẹt…
Nhà điều tra chính Judith Mitrani-Reiser của NIST nhấn mạnh: “Khi công trình được thiết kế và xây dựng đúng theo tiêu chuẩn, chúng sẽ có biên an toàn chống lại sự cố, nghĩa là có thể chịu được tải trọng lớn hơn nhiều so với dự kiến. Trong trường hợp Champlain Towers South, biên an toàn này quá hẹp ngay từ đầu.”
Công tác cứu hộ diễn ra trong điều kiện cực kỳ khó khăn. Bốn người được cứu sống từ đống đổ nát, nhưng một người sau đó đã tử vong tại bệnh viện. Khoảng 35 cư dân được sơ tán an toàn từ phần tòa nhà còn đứng vững, trước khi phần này bị phá hủy có kiểm soát mười ngày sau đó vì lý do an toàn. Toàn bộ khu vực nhanh chóng trở thành hiện trường lớn nhất trong lịch sử cứu hộ Mỹ gần đây.
Nỗi đau của những gia đình và hành trình tìm kiếm công lý
Trong số 98 nạn nhân có những câu chuyện đời thường đầy xúc động. Martin Langesfeld mất em gái Nicky (26 tuổi) và chồng chị là Luis Sadovnic (28 tuổi) – cặp đôi mới cưới chỉ vài tháng trước khi chuyển đến đây. Ông chia sẻ tại buổi tưởng niệm: “Nơi được coi là tổ ấm an toàn nhất lại là nơi họ bị cướp mất mạng. Đó không chỉ là những cái tên trên tấm băng rôn, mà là những câu chuyện, những gia đình.”
Raquel Oliveira mất chồng và con trai. Bà nói về nỗi đau dai dẳng: “Khi tôi tiếp tục sống và thời gian trôi qua, tôi thấy mọi thứ đều già đi, chỉ có họ là không. Mọi thứ chúng tôi đã làm trong năm năm qua giờ lại phải quay về điểm xuất phát. Tôi nghĩ mình đang mất dần sức lực.”
Các gia đình đã đấu tranh không ngừng cho một đài tưởng niệm vĩnh viễn ngay cạnh khu đất, nhưng đến nay công trình vẫn chưa khởi công. Thiết kế đã hoàn thiện từ năm ngoái, nhưng tháng 4/2026 chính quyền thị trấn Surfside đã cắt giảm ngân sách từ 5,5 triệu USD xuống còn 3,55 triệu USD để tránh trưng cầu dân ý toàn thị trấn. Một số gia đình bày tỏ sự thất vọng sâu sắc: “Chúng tôi đã chiến đấu không ngừng nghỉ cho đài tưởng niệm, nhưng chưa có gì được khởi công. Đó là sự thiếu tôn trọng hoàn toàn với các nạn nhân và gia đình.”
Về mặt pháp lý, năm 2022 tòa án đã phê duyệt dàn xếp dân sự trị giá hơn 1 tỷ USD (khoảng 1,02–1,2 tỷ USD tùy nguồn) cho các nạn nhân và thân nhân. Hàng chục bị đơn đã đóng góp, trong đó có công ty bảo vệ từng trực ban đêm. Tuy nhiên, đến nay chưa có ai bị truy tố hình sự. Các công ty thiết kế và xây dựng gốc từ những năm 1970-1980 đã không còn tồn tại.
Khu đất được “tái sinh” thành bất động sản xa xỉ, trong khi đài tưởng niệm vẫn dang dở
Khu đất Champlain Towers South sau đó được bán với giá 120 triệu USD cho nhà phát triển Dubai – Damac Properties – để bồi thường cho các nạn nhân. Dự án mới mang tên The Delmore được quảng bá là “những biệt thự trên trời” với giá bán từ 15 triệu USD/căn, penthouse vượt 150 triệu USD, mỗi penthouse có hồ bơi riêng hướng biển. Tuy nhiên, giai đoạn chào bán trước chưa có người mua thực sự, và cộng đồng địa phương vẫn còn nhiều bức xúc về việc “máu của 98 người” bị biến thành cơ hội kinh doanh.
Thị trưởng Miami-Dade Daniella Levine Cava cảnh báo về xu hướng “kền kền chung cư” (condo vultures) – những nhà đầu tư mua lại các tòa nhà cũ để biến thành dự án cao cấp, đẩy cư dân thu nhập trung bình ra khỏi cộng đồng. Bà nhấn mạnh cần cân bằng giữa an toàn, phát triển và khả năng chi trả cho người dân địa phương.
Bài học an toàn và những thay đổi thực chất tại Florida
Thảm họa Surfside đã trở thành chất xúc tác mạnh mẽ cho cải cách toàn diện. Bang Florida nhanh chóng thông qua luật năm 2022 yêu cầu các hiệp hội chung cư phải duy trì quỹ dự trữ tối thiểu cho bảo trì kết cấu, đồng thời siết chặt quy định kiểm tra định kỳ đối với các công trình trên 30-40 năm tuổi. Miami-Dade County cũng cập nhật chương trình chứng nhận lại công trình (recertification) với các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn về ăn mòn, kết cấu và tải trọng.
Tuy nhiên, một số chuyên gia luật chung cư cho rằng gánh nặng tài chính đang đè nặng lên chính cư dân – những người ít có khả năng chi trả nhất – thay vì chia sẻ với chủ đầu tư ban đầu. Bảo hiểm cũng trở nên đắt đỏ và khó tiếp cận hơn đối với các tòa nhà ven biển già cỗi.
Kỷ niệm năm năm: Tiếng nói từ cộng đồng và hy vọng phía trước
Sáng 24/6/2026, thị trấn Surfside tổ chức lễ tưởng niệm chính thức lúc 10 giờ sáng tại góc đường 88th Street & Collins Avenue, ngay cạnh khu đất cũ. Đêm trước, lúc 1 giờ 15 phút sáng, ngọn đuốc được thắp lên tại Công viên Cựu chiến binh để tưởng nhớ đúng giờ xảy ra thảm họa. Tấm băng rôn tạm thời ghi tên 98 nạn nhân vẫn được treo tại Trung tâm Tennis Surfside, nơi nhiều người đến thắp nến, đặt hoa và cầu nguyện.
Năm năm đã trôi qua. Nơi từng là tổ ấm của hàng trăm người giờ là công trường xây dựng xa xỉ. Đài tưởng niệm vĩnh viễn vẫn chỉ là bản thiết kế trên giấy. Các gia đình tiếp tục đấu tranh, các nhà điều tra tiếp tục hoàn thiện báo cáo cuối cùng dự kiến công bố trong năm 2026. Nhưng điều quan trọng nhất mà thảm họa để lại không chỉ là nỗi đau, mà là lời nhắc nhở nghiêm khắc: an toàn công trình không phải là điều đương nhiên, đặc biệt với những tòa nhà ven biển chịu tác động khắc nghiệt của thời gian và môi trường.
Đối với cộng đồng người Việt tại Mỹ – những người đang sinh sống, làm việc và đầu tư tại các bang có nhiều chung cư ven biển như Florida, California, Texas – câu chuyện Surfside là bài học thực tiễn về việc kiểm tra kỹ lưỡng hồ sơ bảo trì, quỹ dự trữ và tình trạng kết cấu trước khi quyết định an cư hoặc đầu tư. Sự an toàn của mái nhà không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là trách nhiệm chung của chủ đầu tư, chính quyền và cả cư dân.
Năm năm sau thảm kịch, 98 ngọn nến vẫn được thắp lên mỗi năm. Hy vọng rằng, bên cạnh những tòa tháp xa xỉ mới mọc lên, một nơi để tưởng nhớ, để chữa lành và để nhắc nhở về giá trị của sự sống sẽ sớm được xây dựng – không chỉ cho các gia đình nạn nhân, mà cho cả cộng đồng đang hướng về tương lai.
Nguồn tham khảo chính:
NPR (cập nhật 2026), CNN, Miami Herald, AP News, NIST (báo cáo kỹ thuật tháng 6/2026), Wikipedia (cập nhật sự kiện).