Ngày 17/8/2026, thời hạn 60 ngày được quy định trong Bản ghi nhớ hiểu biết (Memorandum of Understanding – MoU) giữa Mỹ và Iran đã chính thức hết hạn mà không đạt được thỏa thuận cuối cùng. Thỏa thuận tạm thời này được ký ngày 17/6/2026 dưới sự trung gian của Pakistan, nhằm chấm dứt xung đột kéo dài từ cuối tháng 2, mở lại Eo biển Hormuz và mở đường cho đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.
Bối cảnh và nội dung MoU
MoU gồm 14 điểm, kêu gọi ngừng ngay các hoạt động quân sự, Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân trong 30 ngày, Iran rà phá thủy lôi và cho tàu thương mại đi qua Hormuz miễn phí trong 60 ngày. Hai bên cam kết đàm phán thỏa thuận cuối cùng trong tối đa 60 ngày (có thể gia hạn nếu đồng thuận), bao gồm hạn chế chương trình hạt nhân Iran và hỗ trợ kinh tế tái thiết cho Tehran.
Tuy nhiên, chỉ vài tuần sau khi ký kết, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố thỏa thuận “đã kết thúc”, trong khi Iran cáo buộc Mỹ vi phạm cam kết. Các cuộc đàm phán chính thức gần như đình trệ.
Eo biển Hormuz – Điểm nóng chiến lược
Hormuz – tuyến đường vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới – vẫn là nút thắt chính. Iran khẳng định quyền kiểm soát eo biển và chỉ mở lại theo điều kiện của mình. Mỹ đã thu hồi các miễn trừ trừng phạt dầu Iran và tái áp đặt phong tỏa cảng, nhằm gây sức ép kinh tế.
Chuyên gia phân tích nhận định: “Iran đang sử dụng Hormuz như công cụ gây sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu, trong khi Mỹ chuyển sang chiến lược hao mòn kinh tế thay vì tìm kiếm thỏa thuận nhanh chóng.”
Chương trình hạt nhân và nguy cơ tái leo thang
Mục tiêu số một của Mỹ vẫn là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tổng thống Trump khẳng định trên Truth Social: “Mục tiêu số một, và luôn luôn sẽ là, Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân dưới bất kỳ hình thức nào.”
Phía Iran tuyên bố không còn xem thời hạn 60 ngày là có ý nghĩa sau các vi phạm của Mỹ, và sẵn sàng cho một cuộc chiến lâu dài. Một số nguồn Ả Rập đưa tin về khả năng gia hạn ngừng bắn, nhưng cả hai bên đều phủ nhận tiến triển thực chất.
Bản đồ giao thông hàng hải qua Eo biển Hormuz, cho thấy sự sụt giảm tàu thuyền sau khi xung đột bùng phát. — Nguồn: BBC / MarineTraffic
Chiến lược mới và hệ quả
Cả Washington và Tehran đang chuyển sang chiến lược “hao mòn” – Mỹ tăng cường trừng phạt và phong tỏa kinh tế, Iran duy trì kiểm soát Hormuz và chuẩn bị đối phó dài hạn. Phân tích viên cảnh báo nguy cơ tái leo thang quân sự nếu áp lực kinh tế không mang lại kết quả.