Iran đã gửi đề xuất ceasefire qua trung gian Pakistan và Oman, trong đó đề nghị ngừng bắn ngay lập tức, dỡ một phần cấm vận trong 30 ngày và cho phép xuất khẩu dầu tạm thời. Tuy nhiên, Tehran chỉ đồng ý “tạm dừng” làm giàu uranium trong thời hạn ngắn và từ chối chuyển giao kho uranium enriched 60% (ước tính 400-440 kg).
Tổng thống Trump phản ứng ngay lập tức qua Truth Social và họp báo:
Đề xuất của Iran là rác rưởi. Chúng tôi không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào mà Iran vẫn giữ uranium đã làm giàu hoặc tiếp tục làm giàu. Họ phải từ bỏ hoàn toàn chương trình 60% và chuyển giao kho dự trữ ra nước ngoài.
Mỹ nhấn mạnh ba yêu cầu cốt lõi:
Dừng vĩnh viễn làm giàu uranium ở mức cao.
Chuyển giao hoặc pha loãng toàn bộ kho uranium 60% dưới giám sát quốc tế.
Cho phép thanh sát viên IAEA kiểm tra không báo trước tất cả các cơ sở hạt nhân.
(Tổng thống Donald Trump phát biểu mạnh mẽ về đề xuất của Iran)
Bối Cảnh Và So Sánh Với Các Thỏa Thuận Trước
Iran hiện là quốc gia có mức làm giàu uranium cao nhất từ trước đến nay.
JCPOA 2015: Giới hạn làm giàu tối đa 3,67%, kho uranium hạn chế. Mỹ rút khỏi năm 2018.
2023-2025: Iran đẩy mạnh làm giàu lên 60%, tích trữ hàng trăm kg uranium enriched cao.
2026: Sau khi xung đột leo thang, Iran đề xuất tạm dừng nhưng từ chối dỡ bỏ chương trình hạt nhân.
Lập trường Mỹ năm 2026 cứng rắn hơn hẳn so với các vòng đàm phán trước, yêu cầu “zero enrichment” thay vì chỉ giới hạn. Iran coi đây là “đầu hàng vô điều kiện” và đòi Mỹ bồi thường chiến tranh cùng dỡ bỏ toàn bộ cấm vận.
(Bản đồ các cơ sở hạt nhân chính của Iran – Natanz, Fordow, Isfahan…)
(Bản đồ eo Hormuz – tuyến đường dầu huyết mạch dễ bị ảnh hưởng nếu xung đột leo thang)
Đánh Giá Chuyên Sâu: Tác Động Và Triển Vọng
Tác động ngắn hạn:
Giá dầu Brent tăng mạnh ngay sau tuyên bố của Trump.
Nguy cơ gián đoạn vận chuyển dầu qua eo Hormuz cao hơn.
Ceasefire hiện tại đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn.
Triển vọng:
Thượng đỉnh Trump-Xi tại Bắc Kinh (13-15/5/2026) có thể là yếu tố quyết định, vì Trung Quốc là khách hàng dầu lớn nhất của Iran.
Nếu Iran không nhượng bộ, Mỹ có thể tăng cường phong tỏa và cấm vận. Ngược lại, nếu hai bên đạt thỏa thuận, khu vực Trung Đông có thể tạm ổn định.
Tổng thể, phản ứng “không khoan nhượng” của Mỹ thể hiện rõ lập trường ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng cũng làm phức tạp hóa nỗ lực hòa bình và ổn định giá năng lượng toàn cầu.
Việc Mỹ bác bỏ đề xuất ceasefire và kiên quyết đòi Iran từ bỏ chương trình uranium 60% đã đẩy cuộc khủng hoảng vào giai đoạn nguy kịch. Tương lai ceasefire phụ thuộc lớn vào kết quả đàm phán trong những ngày tới và vai trò của các bên trung gian. Tình hình vẫn diễn biến nhanh chóng và phức tạp.