“Khi nước lũ dâng đến nóc nhà, dân chỉ thấy dây thừng của hàng xóm – chứ không thấy trực thăng, xuồng cứu hộ của Nhà nước”

Lũ đã rút, nước mắt chưa kịp khô

Những ngày này, cả nước nghẹn ngào nhìn về miền Trung – Tây Nguyên. Nước có thể đã rút ở nhiều nơi, nhưng nước mắt của người ở lại chưa kịp khô.

Ở Hòa Thịnh, ở những làng quê bị nước siết qua chỉ trong vài giờ, cả một xóm có thể mất đi mấy chục người. Có nhà trống vắng cả cha lẫn con, có người vừa lo xong đám tang người thân này đã phải chuẩn bị hòm cho người thân khác.

Trong khi người dân tay trắng, tay trần vật lộn với dòng nước, nhiều câu hỏi nhức nhối vang lên khắp mạng xã hội, trong từng cuộc trò chuyện ngoài hiên nhà, trong tiếng khóc bên di ảnh:

“Lúc chúng tôi cần nhất – chính quyền ở đâu?”

Tại sao không có trực thăng, xuồng máy kịp thời khi dân kêu cứu?

Trong mọi bản tin thiên tai, chúng ta luôn nghe những câu quen thuộc:

“Chính quyền đang tập trung lực lượng, phương tiện, không để người dân nào bị bỏ lại phía sau…”

Nhưng ở hiện trường, rất nhiều người dân kể lại:

Khi nước lên tới ngực, họ chỉ còn biết gọi điện thoại, nhắn tin cầu cứu.

Cả đêm bám trên mái nhà, không thấy bóng dáng một chiếc xuồng máy, một chiếc trực thăng.

Người cứu họ phần lớn là hàng xóm, thanh niên trong làng tự buộc dây, tự chèo xuồng, tự liều mình lao xuống dòng nước đục.

Vậy nên, người dân có quyền hỏi thẳng:

Tại sao một nước có đủ máy bay, trực thăng, tàu kiểm ngư… lại không điều kịp nổi vài chiếc trực thăng cứu hộ đến rốn lũ?

Tại sao khi nước lên ầm ầm, cả một vùng bị cô lập, chúng ta không thấy “cầu hàng không” thực sự mạnh mẽ, mà chủ yếu vẫn là hình ảnh bà con tự cứu nhau?

Không ai yêu cầu phép màu. Nhưng trong giờ phút sinh tử, người dân có quyền nhìn lên trời và hy vọng sẽ thấy một chiếc trực thăng của chính mình – của Nhà nước mình – bay đến đưa họ ra khỏi chỗ chết.

Tại sao không di dời dân trước khi xả đập, trước khi biết chắc sẽ có lũ lớn?

Người dân miền Trung không hề xa lạ với lũ. Họ hiểu mưa xuống là lũ lên. Nhưng trong đợt lũ này, câu hỏi đau nhất là:

“Nếu đã biết phải xả đập, phải xả lũ, tại sao không tổ chức di dời dân sớm hơn?”

Chúng ta có:

Cả một hệ thống khí tượng thủy văn,

Cả một bộ máy quản lý hồ đập, phòng chống thiên tai,

Hàng lớp “kế hoạch ứng phó”, “phương án 4 tại chỗ”.

Vậy mà khi nước tràn qua nóc nhà, người ta vẫn hỏi:

Có ai đến gõ cửa từng nhà, bảo “phải đi ngay, nguy hiểm lắm rồi” không?

Có phương án bắt buộc di dời, cưỡng chế ra khỏi vùng nguy hiểm trước khi xả lũ hay không?

Hay tất cả chỉ dừng lại ở những công văn, cuộc họp, thông báo… rồi “để đó”, còn dân thì “tùy duyên” với dòng nước?

Trong một nhà nước hiện đại, bảo vệ tính mạng người dân là ưu tiên cao nhất. Không thể chấp nhận việc xả đập rồi mới bảo dân “ở vùng trũng phải tự giác”. Người dân không có bản đồ thủy văn, không có số liệu mực nước hồ, họ chỉ biết tin vào lời cảnh báo và hành động của chính quyền.

Tại sao chỉ thấy phát biểu, họp báo – mà ít thấy hình ảnh chỉ huy tại tuyến đầu?

Sau lũ, người dân thấy rất nhiều:

Những bản tin “đã chỉ đạo quyết liệt”,

Những cuộc họp “rút kinh nghiệm sâu sắc”,

Những đoàn công tác xuống thăm, chụp hình trao quà.

Những điều đó không sai, nhưng chưa đủ để xoa dịu nỗi đau. Bởi khi đối diện với mất mát quá lớn, những câu “sẽ kiểm tra, sẽ xử lý, sẽ rút kinh nghiệm” nghe càng lúc càng… trống rỗng.

Người dân mong được thấy nhiều hơn:

Hình ảnh người chỉ huy thực sự có mặt ở tuyến đầu, đứng giữa mưa gió, trực tiếp ra quyết định, chịu trách nhiệm.

Một bản báo cáo minh bạch, chỉ rõ: ai đã làm tốt, ai đã chậm trễ, khâu nào tắc, vì sao cảnh báo không đến được từng nhà.

Những cam kết có thời hạn: khi nào sửa xong đường, khôi phục điện, hỗ trợ hết cho từng hộ, gia đình mất người thân được giúp những gì – rõ bằng con số, không phải khẩu hiệu.

Đòi hỏi trách nhiệm không phải để chia rẽ, mà để bảo vệ sinh mạng người dân trong tương lai

Viết những dòng này, chúng ta không nhằm đổ hết tội lỗi lên một cá nhân nào, cũng không phải để chia rẽ dân – chính quyền.

Nhưng nếu:

Lỗi hệ thống không được nhìn thẳng,

Những người chậm trễ, tắc trách không bị xử lý rõ ràng,

Những bài học này lại chỉ được gói gọn trong hai chữ “rút kinh nghiệm”,

…thì mỗi mùa mưa lũ tới, người dân lại nơm nớp lo “lần sau có ai cứu mình kịp không?”.

Người dân có quyền đòi hỏi:

Một cuộc điều tra độc lập, minh bạch

Làm rõ quy trình vận hành hồ đập, cảnh báo, sơ tán.

Công khai kết quả cho toàn xã hội.

Một kế hoạch phòng chống thiên tai thực sự sống, không phải nằm trên giấy

Diễn tập sơ tán thật,

Trang bị xuồng máy, áo phao, trực thăng cứu hộ ở những vùng rốn lũ,

Ứng dụng công nghệ (app, SMS, loa phường thông minh) gửi cảnh báo đến từng nhà.

Một cơ chế chịu trách nhiệm rõ ràng

Nếu nơi nào để dân chết quá nhiều vì chậm trễ, thì lãnh đạo nơi đó phải giải trình trước dân, không chỉ “rút kinh nghiệm trong nội bộ”.

Lời chia sẻ gửi đến những người đang mất mát

Đến lúc này, mọi lời an ủi đều là chưa đủ với những gia đình đã mất cha, mất mẹ, mất con. Không ai có thể trả lại họ những người thương đã ra đi trong nước lũ.

Nhưng chúng ta có thể:

Ghi nhớ tên tuổi và câu chuyện của họ,

Lên tiếng thay họ, đặt ra những câu hỏi khó với chính quyền,

Đòi hỏi một hệ thống tốt hơn để bi kịch không lặp lại với người khác.

Với đồng bào miền Trung – Tây Nguyên, với Hòa Thịnh và tất cả vùng rốn lũ:

Chúng tôi nhìn thấy nỗi đau của bạn. Chúng tôi tin rằng sinh mạng của mỗi người dân phải được trân trọng hơn bất cứ bản báo cáo thành tích nào. Và chúng tôi sẽ tiếp tục hỏi, tiếp tục đòi trách nhiệm, cho đến khi việc “cứu dân” thực sự được đặt lên trên mọi thứ khác.

Bản quyền: Nội dung bài viết được biên soạn riêng cho Vietlinker để phản ánh tiếng nói của cộng đồng. © 2025 Vietlinker.com – All rights reserved.