Sau nhiều tháng căng thẳng quân sự, bao gồm các cuộc đụng độ liên quan đến Israel, Lebanon và eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng toàn cầu – Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận khung sơ bộ. Văn kiện được ký điện tử bởi Tổng thống Donald Trump và các quan chức cấp cao Iran, với sự trung gian của Pakistan và Qatar.
Các điểm chính của MoU bao gồm:
Ngừng bắn ngay lập tức và vĩnh viễn trên các mặt trận, đặc biệt tại Lebanon.
Mở lại eo biển Hormuz cho tàu thương mại, dỡ bỏ phong tỏa và mìn.
Thảo luận về nới lỏng cấm vận và giải phóng tài sản Iran bị đóng băng (có thể lên đến 25 tỷ USD).
Khung thời gian 60 ngày để đàm phán thỏa thuận toàn diện hơn, tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran.
Mặc dù Mỹ mô tả đây là “thỏa thuận tuyệt vời” mang lại lợi ích kinh tế, phía Iran nhấn mạnh đây là thắng lợi ngoại giao từ vị thế mạnh.
Người phát ngôn chính của Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, tuyên bố rõ ràng trên truyền hình nhà nước: “Thỏa thuận này là bản ghi chép về thất bại của Mỹ. Người dân sẽ thấy và phán xét”. Ông khẳng định Mỹ và Israel không đạt được mục tiêu ban đầu, đồng thời nhấn mạnh Iran đàm phán từ vị thế mạnh mẽ.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi cũng cảnh báo Mỹ phải chịu trách nhiệm nếu vi phạm các cam kết, đặc biệt liên quan đến Lebanon và Hormuz. Tổng thống Masoud Pezeshkian mô tả thỏa thuận là bước tiến quan trọng nhưng nhấn mạnh đây chưa phải thỏa thuận hòa bình cuối cùng.
Tổng thống Trump ca ngợi thỏa thuận, cho rằng nó sẽ mang lại lợi ích cho nông dân Mỹ và ổn định khu vực. Tuy nhiên, một số ý kiến phân tích cho rằng đây là sự nhượng bộ của Mỹ do áp lực từ xung đột kéo dài và nhu cầu ổn định giá dầu. Israel được cho là chưa hoàn toàn ủng hộ một số điều khoản.
Ý nghĩa chiến lược và tác động khu vực
Mở lại Hormuz giúp giảm gián đoạn vận chuyển dầu, ổn định giá năng lượng toàn cầu.
Thỏa thuận tạm thời giảm căng thẳng Mỹ-Iran, mở đường cho đàm phán hạt nhân sâu hơn, nhưng nhiều vấn đề cốt lõi (như mức độ làm giàu uranium) vẫn chưa giải quyết.
Sự ổn định tại Trung Đông có ý nghĩa quan trọng với an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt với các nước nhập khẩu dầu như Việt Nam.
Thỏa thuận này được xem là minh chứng cho ngoại giao “high-wire” (nguy hiểm nhưng hiệu quả), nhưng thách thức lớn nhất vẫn nằm phía trước khi hai bên tiến tới thỏa thuận toàn diện.
