Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 2/8 đã thông báo với nội các rằng các cuộc đàm phán giữa Tehran và Muscat về quản lý eo biển Hormuz đang “tiến tới hoàn tất” và “ở giai đoạn cuối cùng”. Phát biểu này được đưa ra chỉ ít giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố quyết định hủy bỏ một cuộc tấn công quy mô lớn mà ông mô tả là “lớn nhất kể từ Thế chiến II”, với lý do hy vọng đạt được một thỏa thuận nhanh chóng về việc mở lại eo biển và giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngay sau đó làm rõ lập trường của Tehran: “Hiện tại chúng tôi không có đàm phán với Mỹ”. Ông nhấn mạnh Iran cũng không có kế hoạch đón tiếp phái đoàn nước ngoài hay cử đoàn đàm phán ra nước ngoài trong những ngày tới. Thay vào đó, các cuộc thảo luận đang diễn ra với Oman – quốc gia cùng chia sẻ eo biển Hormuz – tập trung vào việc thiết lập một tuyến đường hàng hải tạm thời an toàn, với một lối vào và một lối ra, tôn trọng chủ quyền của cả hai bên.
Baghaei khẳng định thỏa thuận về tuyến đường mới “không liên quan đến việc eo biển Hormuz có được mở lại hay vẫn đóng cửa”. Ông đổ trách nhiệm cho phía Mỹ về tình trạng đóng cửa hiện nay, cáo buộc Washington vi phạm cam kết, áp đặt phong tỏa hải quân và thực hiện các biện pháp thù địch đối với Iran.
Ảnh vệ tinh eo biển Hormuz, tuyến đường hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, nơi khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu thường xuyên đi qua.
Eo biển Hormuz từ lâu đã trở thành trung tâm của cuộc xung đột Mỹ – Iran kéo dài từ cuối tháng 2/2026, khi Mỹ và Israel mở các cuộc không kích nhằm vào chương trình tên lửa và cơ sở hạt nhân của Tehran. Iran sau đó khẳng định quyền kiểm soát eo biển và yêu cầu tàu thuyền phải đi theo tuyến đường được nước này phê duyệt. Một bản ghi nhớ hiểu biết được ký kết vào tháng 6/2026 từng mang lại hy vọng ngừng bắn ngắn ngủi, nhưng nhanh chóng sụp đổ vì bất đồng về cơ chế quản lý tuyến đường hàng hải. Xung đột tái bùng phát vào tháng 7, lan rộng sang Biển Đỏ và gây sức ép lớn lên giá năng lượng toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, Oman – quốc gia có truyền thống trung gian hòa giải giữa Iran và phương Tây – một lần nữa đóng vai trò then chốt. Các cuộc trao đổi đề xuất giữa Tehran và Muscat đã diễn ra liên tục trong nhiều tuần qua. Araghchi cho biết ông đã báo cáo chi tiết tiến triển này trước nội các, khẳng định hai bên đang tiến gần đến một thỏa thuận về tuyến đường mới, khác với các hành lang hiện có.
Phản ứng của Tổng thống Trump đến rất nhanh. Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “Lãnh đạo Iran thật sự vô cùng hai mặt! Họ yêu cầu một cuộc họp, thậm chí có người nói là ‘van xin’, các cuộc đàm phán bắt đầu, với nhiều cuộc họp được lên lịch trong tương lai gần, rồi họ lại công khai và tự hào tuyên bố rằng họ không có bất kỳ cuộc thảo luận nào, rằng không có gì đang được bàn bạc, và họ chỉ đang làm việc với ‘Oman’”. Trump nhấn mạnh Mỹ vẫn “sẵn sàng tấn công bất cứ lúc nào”, dù ông nói “tôi không muốn giết người” và ưu tiên đạt thỏa thuận.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi (phải) bắt tay với quan chức cấp cao Oman trong một cuộc gặp tại Muscat, thể hiện vai trò trung gian truyền thống của Oman trong các vấn đề khu vực.
Sự khác biệt trong thông điệp giữa Washington và Tehran phản ánh mức độ thiếu tin cậy sâu sắc sau hơn năm tháng xung đột. Trong khi Mỹ đòi hỏi việc mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz mà không có bất kỳ khoản phí cầu đường nào và yêu cầu Iran từ bỏ tham vọng hạt nhân, Tehran lại muốn khẳng định chủ quyền và thiết lập một cơ chế quản lý mới cùng Oman. Các nước vùng Vịnh, đặc biệt là Ả Rập Xê-út, đã nhiều lần kêu gọi cả hai bên ưu tiên đối thoại. Thái tử Mohammed bin Salman đã điện đàm với Trump vào cuối tuần trước, thúc giục giảm leo thang.
Chuyên gia phân tích khu vực nhận định rằng nếu Iran và Oman thực sự hoàn tất thỏa thuận về tuyến đường tạm thời, điều này có thể tạo ra không gian ngoại giao để nối lại các kênh trao đổi gián tiếp. Tuy nhiên, chu kỳ “đe dọa – tạm dừng – đàm phán – đổ vỡ” đã lặp lại nhiều lần trong năm 2026 khiến nhiều nhà quan sát lo ngại rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng có thể nhanh chóng tan vỡ nếu một bên cảm thấy bị ép buộc.
Về phía Iran, Tổng thống Masoud Pezeshkian vẫn nhấn mạnh rằng bản ghi nhớ tháng 6 là “nền tảng” cho các quan hệ đối ngoại trong tương lai, và Tehran sẽ cố gắng buộc đối phương tuân thủ những gì đã ký. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục duy trì lực lượng hải quân trong khu vực và cảnh báo công dân Mỹ tại Trung Đông chuẩn bị sẵn sàng rời đi trong thời gian ngắn.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi phát biểu tại một sự kiện quốc tế, người đã nhiều lần khẳng định lập trường của Tehran trong các vấn đề liên quan đến eo biển Hormuz.
Hiện tại, thị trường dầu mỏ vẫn theo dõi sát sao từng động thái. Eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề an ninh khu vực mà còn là huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu. Việc Iran và Oman tiến gần đến một thỏa thuận song phương có thể giảm bớt áp lực tức thời lên tuyến đường hàng hải, nhưng nếu không được gắn với một khuôn khổ rộng hơn giữa Tehran và Washington, nguy cơ tái leo thang vẫn hiện hữu.
Cuộc đối thoại giữa Iran và Oman đang trở thành phép thử quan trọng cho khả năng kiểm soát xung đột bằng ngoại giao khu vực, trong lúc cả hai siêu cường vẫn giữ khoảng cách và tiếp tục phát đi những thông điệp mâu thuẫn.