Chị Hồng Nguyễn, chủ một tiệm nail nhỏ ở Houston, kể rằng dạo này chị không sợ tiếng gõ cửa lúc sáng sớm bằng việc mở hộp thư. Một lá thư từ USCIS, một giấy hẹn tòa di trú, hay một email yêu cầu bổ sung hồ sơ có thể quyết định cả tương lai của gia đình chị tại Mỹ.
Tin từ LA Times cho thấy bức tranh di trú đang thay đổi theo cách ít ồn ào hơn: không nhất thiết là những cuộc bố ráp rầm rộ của ICE xuất hiện mỗi ngày trên truyền hình, mà là các quy định khắt khe hơn, thủ tục khó hơn, và áp lực khiến người nhập cư — kể cả người đang ở hợp pháp — cảm thấy bị đẩy vào thế phải rời Mỹ.
Với cộng đồng người Việt, đặc biệt tại California, Texas, Washington, Georgia và Florida, điều đáng lo là nhiều gia đình đang sống trong “vùng chờ”: chờ gia hạn visa, chờ phỏng vấn thẻ xanh, chờ hồ sơ bảo lãnh, chờ asylum, hoặc chờ lịch tòa di trú. Chỉ một lần bỏ lỡ thư, đổi địa chỉ mà không báo, hoặc ký nhầm giấy “tự nguyện rời Mỹ” có thể kéo theo hậu quả rất nặng.
Chuyện gì đã xảy ra?
Theo LA Times - California, chính quyền Trump không chỉ tập trung vào trục xuất, mà còn triển khai nhiều biện pháp khác nhằm làm nản lòng cả di trú bất hợp pháp lẫn hợp pháp. Nói cách khác, ít thấy những cuộc đột kích lớn không có nghĩa là áp lực giảm; nó có thể đang chuyển từ đường phố vào văn phòng, hồ sơ, cửa khẩu và tòa án.
ICE là viết tắt của Immigration and Customs Enforcement, tức Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ. Cơ quan này có nhiệm vụ bắt giữ, giam giữ và trục xuất người vi phạm luật di trú. Nhưng trong thực tế, cuộc sống của người nhập cư còn chịu tác động bởi USCIS — cơ quan xét duyệt đơn xin thẻ xanh, quốc tịch, giấy phép làm việc, gia hạn visa — và EOIR, hệ thống tòa di trú.
Điểm đáng chú ý là các biện pháp “âm thầm” thường khó nhận ra hơn các chiến dịch truy quét. Chúng có thể bao gồm siết tiêu chuẩn xét duyệt, tăng yêu cầu bằng chứng, kiểm tra kỹ hơn khi nhập cảnh, rút ngắn thời gian phản hồi, đẩy nhanh lịch tòa, hoặc khuyến khích người đang bị đặt trong thủ tục trục xuất ký giấy tự nguyện rời Mỹ.
Với người nhập cư, nguy hiểm đôi khi không nằm ở một cuộc bố ráp trước cửa nhà, mà ở một phong thư bị bỏ quên trên bàn bếp.
Với người Việt, nhiều thuật ngữ có thể nghe quen mà chưa chắc đã hiểu đủ. Asylum là xin tị nạn vì sợ bị đàn áp nếu trở về quê nhà. Green card là thẻ thường trú nhân. Notice to Appear là giấy yêu cầu ra tòa di trú. Voluntary departure là tự nguyện rời Mỹ, nghe có vẻ nhẹ hơn trục xuất, nhưng nếu ký mà không hiểu điều kiện, người ký có thể mất cơ hội ở lại hoặc bị cấm quay lại trong nhiều năm.
Ảnh hưởng đến người Việt tại Mỹ
Người Việt bị ảnh hưởng đầu tiên là nhóm làm ăn nhỏ: chủ tiệm nail, nhà hàng, quán phở, tiệm tóc, chợ Việt, dịch vụ sửa xe. Anh Minh Trần, 42 tuổi, chủ một quán phở ở Garden Grove, nói nỗi lo lớn nhất của anh không phải chỉ là bản thân, mà là nhân viên. Một người phụ bếp đang chờ gia hạn giấy phép làm việc; nếu hồ sơ chậm hoặc bị yêu cầu bổ sung, cả thu nhập gia đình người đó lẫn hoạt động của quán đều bị xáo trộn.
Trước đây, nhiều người có tâm lý “cứ nộp hồ sơ rồi chờ”. Nay, sự chờ đợi đó rủi ro hơn. Nếu giấy phép lao động hết hạn, người đang xin asylum hoặc điều chỉnh tình trạng có thể mất việc. Nếu chủ tiệm không kiểm tra giấy tờ lao động đúng cách, họ cũng có thể bị liên lụy trong các cuộc kiểm tra tuyển dụng.
Nhóm thứ hai là sinh viên và người đi làm theo visa tạm thời như F-1, H-1B, J-1, B-1/B-2. Em Linh Phạm, du học sinh ở San Jose, từng về Việt Nam thăm gia đình rồi quay lại Mỹ trước kỳ học mới. Trong bối cảnh kiểm tra nhập cảnh siết hơn, một dòng trả lời thiếu rõ ràng về mục đích lưu trú, trường học, tài chính hoặc kế hoạch làm việc có thể khiến sinh viên bị giữ lại sân bay để hỏi thêm.
Nhóm thứ ba là người đang chờ thẻ xanh qua bảo lãnh gia đình. Nhiều gia đình Việt có hồ sơ kéo dài nhiều năm: cha mẹ bảo lãnh con, anh chị em bảo lãnh nhau, vợ chồng bổ túc giấy tờ. Khi quy trình xét duyệt trở nên nghiêm hơn, những điểm từng bị xem là nhỏ — giấy thuế thiếu, địa chỉ không khớp, lý lịch đi lại phức tạp, từng ở quá hạn — có thể biến thành lý do trì hoãn hoặc bác đơn.
Người lớn tuổi cũng không đứng ngoài vòng ảnh hưởng. Một số cô chú về hưu ở Westminster, Dorchester hay Houston đi đi về về giữa Mỹ và Việt Nam. Nếu là thường trú nhân mà ở ngoài Mỹ quá lâu, hoặc đi nhiều lần khiến nhân viên cửa khẩu nghi ngờ không còn cư trú thật sự tại Mỹ, họ có thể bị hỏi kỹ, thậm chí bị yêu cầu ký giấy từ bỏ thẻ xanh. Đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm: ký vì hoảng sợ ở sân bay có thể mất quyền lợi đã gây dựng nhiều năm.
Đáng lo nhất là người đang trong thủ tục tòa di trú. Một buổi hẹn bị bỏ lỡ có thể dẫn đến lệnh trục xuất vắng mặt. Nhiều người Việt đổi nhà, đổi số điện thoại, chuyển từ tiểu bang này sang tiểu bang khác để làm việc, nhưng quên cập nhật địa chỉ với tòa hoặc USCIS. Trong hệ thống di trú Mỹ, “tôi không nhận được thư” thường không đủ để cứu một hồ sơ nếu chính đương đơn không báo địa chỉ đúng.
Trước kia, nhiều người nghĩ chỉ ai có tiền án hoặc từng bị bắt mới cần lo. Nay, thông điệp thay đổi: bất cứ ai có hồ sơ chưa dứt điểm đều cần kiểm soát giấy tờ như kiểm soát tài khoản ngân hàng. Một lá thư yêu cầu phản hồi trong 30 ngày, nếu bị bỏ qua, có thể làm sụp cả bộ hồ sơ kéo dài nhiều năm.
Bạn nên làm gì?
Việc đầu tiên là bình tĩnh, nhưng không được chủ quan. Người Việt mình hay có thói quen hỏi bạn bè, hỏi người quen từng “làm hồ sơ giống vậy”, nhưng luật di trú phụ thuộc rất nhiều vào lịch sử cá nhân: ngày nhập cảnh, loại visa, lần rời Mỹ, tiền án nếu có, hồ sơ cũ, và cả những gì đã khai trước đây.
Dưới đây là những bước cụ thể nên làm ngay:
- Kiểm tra tình trạng hồ sơ USCIS tại uscis.gov bằng số receipt number. Nếu chưa có tài khoản online, nên tạo tài khoản để theo dõi thông báo.
- Không bỏ qua thư từ USCIS, ICE hoặc tòa di trú. Mở thư ngay khi nhận, chụp lại, lưu bản giấy và bản điện tử.
- Cập nhật địa chỉ mỗi khi chuyển nhà. Với USCIS, dùng mẫu AR-11 trên uscis.gov. Với tòa di trú, cần báo riêng cho tòa, không nên nghĩ báo một nơi là đủ.
- Kiểm tra lịch tòa di trú qua hệ thống EOIR tại acis.eoir.justice.gov hoặc gọi đường dây tự động 1-800-898-7180 nếu có A-number.
- Không ký giấy tự nguyện rời Mỹ, từ bỏ thẻ xanh, hoặc bất kỳ giấy tiếng Anh nào tại sân bay, trại giam, văn phòng ICE nếu chưa hiểu rõ hậu quả. Hãy yêu cầu được nói chuyện với luật sư.
Nếu bạn đang chờ asylum, thẻ xanh, giấy phép làm việc, hoặc từng ở quá hạn visa, nên tham khảo luật sư di trú trước khi rời Mỹ. Một chuyến đi tưởng như đơn giản để thăm cha mẹ bệnh ở Việt Nam có thể kích hoạt lệnh cấm nhập cảnh 3 năm hoặc 10 năm nếu trước đó bạn có thời gian cư trú bất hợp pháp.
Những ai có lịch sử bị bắt, dù chỉ là DUI, shoplifting, bạo hành gia đình hoặc án đã lâu, càng cần thận trọng. Luật di trú có cách nhìn khác luật hình sự tiểu bang: một vụ tưởng đã “xong” tại tòa địa phương vẫn có thể trở thành vấn đề khi xin quốc tịch, gia hạn thẻ xanh hoặc nhập cảnh trở lại Mỹ.
Các nguồn hữu ích gồm uscis.gov, ice.gov, justice.gov/eoir, và các tổ chức trợ giúp pháp lý tại địa phương. Nếu không đủ khả năng thuê luật sư tư, hãy tìm các tổ chức nonprofit uy tín, văn phòng trợ giúp pháp lý, hoặc hội đoàn người Việt có kết nối với luật sư được cấp phép. Tránh đưa tiền cho “cò hồ sơ” không có bằng luật sư hoặc không được công nhận đại diện di trú.
Các cuộc bố ráp ít xuất hiện hơn không có nghĩa là cơn sóng di trú đã lặng. Với người Việt tại Mỹ, rủi ro giờ đây nằm trong những chi tiết rất đời thường: một lá thư chưa mở, một địa chỉ chưa cập nhật, một chuyến bay về Việt Nam, một chữ ký trong lúc hoảng loạn. Trong thời điểm luật lệ thay đổi nhanh và áp lực tăng âm thầm, sự cẩn trọng có thể là ranh giới giữa ở lại an toàn và đánh mất giấc mơ Mỹ.
Disclaimer: Bài viết mang tính tham khảo. Độc giả nên tìm hiểu thêm từ nguồn chính thống trước khi quyết định.
© 2026 Vietlinker.com