Chị Hồng Nguyễn, chủ một tiệm nail nhỏ ở ngoại ô Houston, Texas, kể rằng sáng thứ Hai chị vừa mở cửa tiệm đã nhận được tin nhắn từ em gái: “Chị ơi, nghe nói ICE sắp có thêm tiền, chồng em chưa có giấy tờ thì sao?” Câu hỏi ấy không chỉ nằm trong một gia đình Việt, mà đang len vào các tiệm nail, nhà hàng phở, chợ Việt và nhóm chat cộng đồng từ California đến Texas.
Nỗi lo không phải vô cớ. Theo The Guardian US, các nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện đang tìm cách thông qua dự luật Secure America Act, cấp khoảng 70 tỷ USD cho các cơ quan phụ trách chiến dịch siết nhập cư của Tổng thống Donald Trump trong suốt nhiệm kỳ. Nếu được thông qua theo đường lối đảng phái, đây sẽ là một trong những gói ngân sách di trú lớn nhất, có thể thay đổi cách chính quyền liên bang kiểm tra, bắt giữ và trục xuất người không có tình trạng hợp pháp.
Với cộng đồng người Việt tại Mỹ, tác động không chỉ nằm ở người vượt biên hay mới đến. Nó chạm tới người đang chờ hồ sơ bảo lãnh, người quá hạn visa, sinh viên đi làm sai quy định, chủ tiệm thuê nhân công chưa đủ giấy tờ, thậm chí cả gia đình có người thân từng nhận lệnh trục xuất nhưng vẫn ở lại.
Chuyện gì đã xảy ra?
Dự luật Secure America Act đã được Thượng viện thông qua tuần trước và nay được phe Cộng hòa tại Hạ viện thúc đẩy bỏ phiếu. Theo The Guardian US, gói tiền này gồm 38 tỷ USD cho ICE, 26 tỷ USD cho Customs and Border Protection (CBP) và thêm 5 tỷ USD cho Department of Homeland Security (DHS).
Nói dễ hiểu, ICE là Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan, thường phụ trách bắt giữ, giam giữ và trục xuất người vi phạm luật di trú trong nội địa Mỹ. CBP là lực lượng Hải quan và Biên phòng, kiểm soát biên giới, sân bay, cửa khẩu. DHS là Bộ An ninh Nội địa, cơ quan mẹ quản lý nhiều đơn vị liên quan đến an ninh, nhập cư và biên giới.
Điểm quan trọng nằm ở quy mô và thời gian. Nếu một cơ quan như ICE có thêm hàng chục tỷ USD, tiền đó có thể được dùng để tuyển thêm nhân viên, mở rộng trung tâm giam giữ, tăng các chiến dịch truy bắt, nâng cấp công nghệ theo dõi và đẩy nhanh thủ tục trục xuất. Dù văn bản cụ thể còn cần được theo dõi khi Hạ viện biểu quyết, tín hiệu chính trị đã rất rõ: chính quyền muốn tăng tốc thực thi di trú.
70 tỷ USD không chỉ là con số ngân sách. Với nhiều gia đình nhập cư, đó có thể là thêm một lần gõ cửa, thêm một cuộc kiểm tra tại nơi làm việc, hoặc thêm một hồ sơ bị soi kỹ hơn.
Ảnh hưởng đến người Việt tại Mỹ
Nhóm dễ bị ảnh hưởng đầu tiên là người Việt không có giấy tờ hợp pháp hoặc từng bị từ chối hồ sơ nhưng vẫn ở lại. Anh Minh Trần, phụ bếp tại một nhà hàng Việt ở Garden Grove, California, qua Mỹ bằng visa du lịch rồi ở quá hạn. Trước đây anh chủ yếu sợ bị chặn khi lái xe xa; nay anh lo ngay cả chỗ làm cũng có thể bị kiểm tra nếu các chiến dịch nội địa được mở rộng.
Nhóm thứ hai là các gia đình đang “lưng chừng”: có hồ sơ bảo lãnh, xin tị nạn, xin điều chỉnh tình trạng, hoặc chờ thẻ xanh nhưng chưa có quyết định cuối cùng. Với họ, việc có hồ sơ không đồng nghĩa hoàn toàn an toàn. Nếu từng làm việc không phép, khai sai thông tin, bỏ lỡ lịch hẹn tòa di trú, hoặc có tiền án nhỏ, hồ sơ có thể trở nên nhạy cảm hơn trong bối cảnh chính quyền tăng thực thi.
Nhóm thứ ba là chủ cơ sở kinh doanh nhỏ trong cộng đồng Việt như tiệm nail, nhà hàng, tiệm tóc, chợ thực phẩm, hãng xây dựng gia đình. Chị Lan Phạm, chủ tiệm nail ở San Jose, nói chị không chỉ lo cho bản thân mà lo cho nhân viên: “Có người mới xin asylum, có người chờ work permit, có người chỉ làm bán thời gian cuối tuần.” Nếu ICE tăng kiểm tra nơi làm việc, chủ doanh nghiệp có thể bị yêu cầu xuất trình hồ sơ I-9, giấy tờ xác minh quyền làm việc của nhân viên.
Sinh viên Việt Nam cũng không nên xem đây là chuyện xa. Du học sinh diện F-1 thường bị ràng buộc bởi quy định làm việc rất chặt: chỉ được làm trong trường hoặc theo chương trình được phép như CPT/OPT. Một ca làm thêm nhận tiền mặt ngoài quy định có thể trở thành rủi ro nếu sau này xin đổi diện, xin thẻ xanh hoặc bị kiểm tra tình trạng cư trú.
Người Việt lớn tuổi, đã về hưu, có thẻ xanh hoặc quốc tịch Mỹ ít bị ảnh hưởng trực tiếp hơn, nhưng vẫn có thể bị tác động qua gia đình. Nhiều cô chú bảo lãnh con cháu, cho người thân ở nhờ, hoặc đứng tên thuê nhà. Nếu trong nhà có người chưa giấy tờ, gia đình cần hiểu quyền của mình khi có nhân viên di trú đến cửa, tránh hoảng loạn và tự đưa thông tin bất lợi.
Điểm khác biệt trước và sau gói ngân sách là mức độ hiện diện của lực lượng thực thi. Trước đây, nhiều chiến dịch bị giới hạn bởi nhân sự, chỗ giam giữ và ngân sách. Khi có thêm tiền, các cơ quan có thể hoạt động thường xuyên hơn, phạm vi rộng hơn và thời gian xử lý nhanh hơn, đặc biệt tại các bang có cộng đồng nhập cư lớn như California, Texas, Florida, Georgia, Virginia và Washington.
Bạn nên làm gì?
Điều đầu tiên là đừng hoảng, nhưng cũng đừng chủ quan. Với người Việt có tình trạng di trú phức tạp, sự chuẩn bị trong tuần này có thể giúp tránh khủng hoảng trong vài tháng tới. Hãy xem đây như lúc kiểm tra lại “tủ hồ sơ sinh tồn” của gia đình.
- Rà soát giấy tờ di trú: hộ chiếu, visa, I-94, thẻ xanh, work permit, giấy hẹn USCIS, giấy tòa di trú, biên nhận hồ sơ, quyết định cũ. Có bản scan lưu trong email an toàn và bản giấy để người thân tin cậy biết chỗ.
- Kiểm tra tình trạng hồ sơ chính thức: vào uscis.gov để theo dõi hồ sơ USCIS; nếu có hồ sơ tòa di trú, kiểm tra qua hệ thống EOIR tại acis.eoir.justice.gov hoặc số tự động 1-800-898-7180.
- Không ký giấy khi chưa hiểu: nếu bị ICE tiếp cận, không nên ký “voluntary departure” hay bất kỳ giấy từ bỏ quyền nào khi chưa nói chuyện với luật sư. Có quyền giữ im lặng và yêu cầu luật sư.
- Chuẩn bị kế hoạch gia đình: ai đón con nếu cha mẹ bị giữ, ai giữ giấy tờ, ai gọi luật sư, ai có quyền lấy thuốc men hoặc chăm sóc người già trong nhà.
- Chủ doanh nghiệp kiểm tra I-9: nếu thuê nhân viên, nên nhờ luật sư lao động hoặc chuyên gia nhân sự rà soát hồ sơ việc làm. Đừng làm giả giấy tờ, đừng giữ giấy tờ gốc của nhân viên, và đừng phân biệt đối xử theo ngoại hình hay giọng nói.
Khi nào cần luật sư? Nếu bạn từng ở quá hạn, từng bị bắt, từng có lệnh trục xuất, từng khai sai, từng dùng giấy tờ giả, hoặc đang chờ tòa di trú, hãy nói chuyện với luật sư di trú càng sớm càng tốt. Có thể tìm thông tin qua AILA.org (Hiệp hội Luật sư Di trú Hoa Kỳ), các tổ chức pháp lý phi lợi nhuận địa phương, hoặc văn phòng trợ giúp cộng đồng người Việt.
Với du học sinh, nên hỏi DSO tại trường trước khi nhận việc hoặc thay đổi chương trình học. Với người đang chờ thẻ xanh, giữ mọi giấy hẹn, đi đúng lịch lăn tay/phỏng vấn, đổi địa chỉ với USCIS trong vòng 10 ngày nếu chuyển nhà. Sự đúng hạn đôi khi là ranh giới giữa một hồ sơ bình thường và một rắc rối lớn.
Gói 70 tỷ USD nếu được Hạ viện thông qua sẽ không lập tức biến mọi gia đình nhập cư thành mục tiêu, nhưng nó báo hiệu một giai đoạn thực thi di trú mạnh tay hơn, dày đặc hơn và ít khoan nhượng hơn. Với người Việt ở Mỹ, nhất là những gia đình còn vướng giấy tờ, điều cần nhất lúc này không phải là tin đồn trong group chat, mà là hồ sơ rõ ràng, kế hoạch cụ thể và lời khuyên pháp lý đúng lúc. Trong một nước Mỹ đang siết lại cánh cửa nhập cư, sự chuẩn bị bình tĩnh có thể là chiếc chìa khóa giữ gia đình đứng vững.
Disclaimer: Bài viết mang tính tham khảo. Độc giả nên tìm hiểu thêm từ nguồn chính thống trước khi quyết định.
© 2026 Vietlinker.com