Liên minh châu Âu vừa chính thức đánh giá cao phản ứng của Tây Ban Nha trước cuộc khủng hoảng di cư bất ngờ tại Ceuta. Trong cuộc họp trực tuyến khẩn cấp ngày 4/8 của các bộ trưởng nội vụ 27 nước thành viên, hầu hết các đại diện đều ghi nhận tốc độ và hiệu quả trong việc kiểm soát tình hình, đồng thời khẳng định khu vực Schengen không bị đe dọa.
Theo Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha Fernando Grande-Marlaska, khoảng 72.000 người đã vượt biên từ Morocco vào Ceuta trong hai ngày 30 và 31/7. Đến nay, ước tính 70.000 người đã quay trở lại Morocco. Số người thiệt mạng được ghi nhận ít nhất 75 người phía Tây Ban Nha và 11 người phía Morocco. Nhiều người chết do đuối nước khi cố bơi vòng quanh tường chắn hoặc bị giẫm đạp trong hỗn loạn.
Cuộc đổ bộ diễn ra chỉ trong vài giờ đã tạo áp lực lớn lên vùng lãnh thổ nhỏ với dân số khoảng 80.000 người. Chính quyền Tây Ban Nha nhanh chóng triển khai quân đội, cảnh sát và các lực lượng hỗ trợ để kiểm soát biên giới, cung cấp viện trợ nhân đạo và tổ chức việc trả người về. Bộ trưởng Grande-Marlaska khẳng định tình hình đã được kiểm soát, không có bất kỳ làn sóng di chuyển nào từ Ceuta sang đất liền Tây Ban Nha hay các nước thành viên khác trong khối Schengen. Ông nhấn mạnh Ceuta không thuộc diện áp dụng đầy đủ các quy định tự do đi lại của Schengen như phần còn lại của lãnh thổ châu Âu.
Người di cư chờ trên một bãi biển ở Ceuta, Tây Ban Nha ngày 3/8, sau làn sóng vượt biên quy mô lớn vào vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha. Ảnh: Reuters
Trước đó, hình ảnh hàng chục nghìn người vượt biên đã gây ra phản ứng mạnh mẽ từ một số nước thành viên. Ý mô tả cảnh tượng là “gây sốc” và tạm thời đình chỉ một số kết nối vận tải với Tây Ban Nha. Nhóm 22 nước EU đã gửi thư chung bày tỏ lo ngại, cho rằng chính sách hợp thức hóa người di cư của chính phủ Pedro Sánchez có thể tạo ra “yếu tố thu hút”. Thủ tướng Tây Ban Nha đã phản ứng bằng cách chỉ trích một số đồng minh có thái độ “ích kỷ, gây chia rẽ và trái với tinh thần pháp luật châu Âu”, đồng thời kêu gọi cuộc họp khẩn để khẳng định trách nhiệm chung trong bảo vệ biên giới ngoài.
Cuộc họp ngày 4/8 đã đánh dấu sự chuyển hướng rõ rệt. Các bộ trưởng ca ngợi phản ứng “nhanh chóng và hiệu quả” của Tây Ban Nha. Ủy viên châu Âu phụ trách nội vụ và di cư Magnus Brunner nhận định sự kiện này là “phép thử về sức chịu đựng của châu Âu và an ninh biên giới ngoài”. Ông cho rằng EU đã vượt qua phép thử này khi không để tình hình lan rộng. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen trước đó cũng đã gửi thư khen ngợi cách xử lý nhanh chóng của cả Tây Ban Nha và Morocco, đồng thời nhấn mạnh bảo vệ biên giới ngoài là trách nhiệm chung.
Các bộ trưởng thống nhất cần tăng cường hợp tác để ngăn chặn tái diễn. Các biện pháp được thảo luận bao gồm chia sẻ thông tin tình báo tốt hơn, giám sát mạng xã hội để phát hiện sớm các làn sóng di cư, tăng cường chống mạng lưới buôn người, củng cố hợp tác với các nước thứ ba và sẵn sàng triển khai các rào chắn vật lý tại những điểm nóng. EU cũng sẵn sàng hỗ trợ tài chính và nhân lực thông qua Frontex nếu Tây Ban Nha yêu cầu.
Bộ trưởng Nội vụ Ireland Jim O’Callaghan, nước đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, khẳng định khối đoàn kết với Tây Ban Nha và sẵn sàng hỗ trợ. Ông bày tỏ lời chia buồn sâu sắc trước những mất mát nhân mạng. Đại diện Đan Mạch cũng bày tỏ hài lòng với tốc độ triển khai lực lượng của Tây Ban Nha.
Ảnh minh họa: Lực lượng an ninh Tây Ban Nha hộ tống nhóm người di cư trên đường phố Ceuta sau khi kiểm soát được tình hình.
Vụ việc tại Ceuta một lần nữa nêu bật vị trí đặc biệt của hai vùng lãnh thổ Ceuta và Melilla – những điểm tiếp giáp trực tiếp giữa châu Âu và châu Phi. Dù phần lớn người di cư đã quay về, khoảng vài nghìn người vẫn còn lại tại Ceuta và đang được hỗ trợ. Nguyên nhân chính xác dẫn đến làn sóng đột ngột vẫn đang được điều tra, với một số ý kiến đề cập đến vai trò của các mạng lưới buôn người và thông tin sai lệch trên mạng xã hội. Tây Ban Nha khẳng định không nhận được cảnh báo tình báo trước về quy mô lớn như vậy.
Cuộc khủng hoảng đã dịu đi nhanh chóng nhờ sự phối hợp giữa Madrid và Rabat, nhưng nó cũng để lại bài học rõ ràng. EU đang hướng tới việc tăng cường hệ thống cảnh báo sớm, củng cố biên giới ngoài và duy trì tinh thần đoàn kết khi đối mặt với các thách thức di cư trong tương lai. Các bộ trưởng dự kiến sẽ tiếp tục thảo luận sâu hơn tại các cuộc họp sắp tới, bao gồm Hội đồng châu Âu vào tháng 10.
Trong bối cảnh chính trị châu Âu đang ngày càng nhạy cảm với vấn đề di cư, phản ứng lần này cho thấy dù có những bất đồng ban đầu, khối vẫn có thể thống nhất khi tình hình được kiểm soát. Tây Ban Nha đã chứng minh khả năng ứng phó nhanh, trong khi EU nhấn mạnh rằng bảo vệ biên giới không chỉ là trách nhiệm của các nước tuyến đầu.