Kinshasa, ngày 16/5/2026 – Africa CDC đã chính thức xác nhận một đợt bùng phát Ebola mới tại tỉnh Ituri, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC). Theo báo cáo cập nhật, đã có khoảng 246 ca nghi ngờ nhiễm virus và ít nhất 80 người tử vong, chủ yếu tập trung tại các khu vực khai thác vàng Mongwalu và Rwampara. Uganda cũng ghi nhận một ca tử vong do virus nhập khẩu từ DRC, khiến lo ngại về nguy cơ lan rộng khu vực gia tăng.
Đây là đợt bùng phát Ebola thứ 17 tại DRC kể từ khi virus được phát hiện lần đầu năm 1976. Các mẫu xét nghiệm tại Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia (INRB) ở Kinshasa đã xác định chủng virus gây bệnh là Ebola Bundibugyo – một biến thể ít phổ biến hơn so với chủng Zaire nhưng vẫn gây tử vong cao (khoảng 30-40%). Ca nghi ngờ đầu tiên là một y tá tại trung tâm y tế Evangelical ở Bunia, với triệu chứng điển hình như sốt cao, xuất huyết, nôn mửa và suy kiệt.
Nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ đầy đủ đang làm việc tại khu vực cách ly trong đợt bùng phát Ebola ở DRC. (Ảnh: STAT News)
Tỉnh Ituri nằm gần biên giới Uganda và Nam Sudan, là khu vực thường xuyên xảy ra xung đột vũ trang và di cư lớn, khiến công tác truy vết tiếp xúc và cách ly gặp nhiều khó khăn. Africa CDC và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cử đội ứng phó khẩn cấp, hỗ trợ truy vết, chôn cất an toàn và giám sát biên giới.
Thông tin về nguồn gốc virus Ebola
Virus Ebola thuộc họ Filoviridae, lần đầu được xác định năm 1976 trong hai đợt bùng phát đồng thời tại Yambuku (DRC, lúc đó là Zaire) và Nzara (Nam Sudan). Tên “Ebola” xuất phát từ sông Ebola gần làng Yambuku – nơi ca bệnh đầu tiên được ghi nhận. Nguồn gốc tự nhiên của virus được cho là từ dơi quả (fruit bats) thuộc họ Pteropodidae. Đây là vật chủ dự trữ (natural reservoir) chính, virus lây sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dơi, khỉ hoặc xác động vật hoang dã bị nhiễm bệnh (zoonotic spillover).
Chủng Bundibugyo lần đầu được phát hiện năm 2007 tại Uganda và gây ra một số đợt bùng phát nhỏ ở Trung và Đông Phi. Không giống chủng Zaire (có vaccine Ervebo), chủng Bundibugyo hiện chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt rộng rãi, khiến công tác kiểm soát chủ yếu dựa vào cách ly, truy vết và hỗ trợ điều trị triệu chứng.
Hình minh họa virus Ebola Bundibugyo dưới kính hiển vi điện tử – dạng sợi dài đặc trưng của filovirus. (Ảnh: Britannica)
Dù DRC có kinh nghiệm phong phú trong ứng phó Ebola (đợt trước kết thúc tháng 12/2025), khu vực Ituri đang đối mặt với thách thức kép: xung đột vũ trang và di cư. Việc xác nhận ca nhập khẩu tại Uganda cho thấy nguy cơ lan rộng khu vực là có thật, đòi hỏi phối hợp chặt chẽ giữa các nước láng giềng và hỗ trợ quốc tế khẩn cấp.
Uganda đã nhanh chóng cách ly và xác nhận ca bệnh là “nhập khẩu”, chưa ghi nhận lây lan cộng đồng. Tuy nhiên, biên giới mở và giao thương thường xuyên giữa hai nước có thể trở thành yếu tố rủi ro. WHO và Africa CDC đang kêu gọi họp khẩn cấp khu vực để tăng cường giám sát.
Dịch bệnh nhắc nhở rằng các đợt bùng phát Ebola thường bắt nguồn từ tiếp xúc giữa con người và động vật hoang dã trong bối cảnh phá rừng và khai thác mỏ. Việc đầu tư vào vaccine đa chủng và hệ thống y tế cơ sở tại khu vực xung đột sẽ là chìa khóa ngăn chặn các đợt bùng phát trong tương lai.
Nhân viên y tế đang mặc đồ bảo hộ tại trung tâm điều trị Ebola ở DRC. (Ảnh: NBC News)
Tổng thể, dù quy mô hiện tại chưa lớn bằng các đợt trước, sự xuất hiện nhanh chóng của ca nhập khẩu ở Uganda cho thấy tình hình cần được theo dõi chặt chẽ. DRC, WHO và các đối tác quốc tế đang nỗ lực kiểm soát dịch trước khi nó lan rộng thêm.