Tháng 7/2025, ICE ban hành bản ghi nhớ nội bộ (memo) tái diễn giải Luật Di trú và Quốc tịch (Immigration and Nationality Act – INA). Theo đó, bất kỳ di dân nào từng “nhập cảnh không kiểm tra” (entered without inspection) – dù đã sống ở Mỹ 10, 20 hay thậm chí 30 năm – đều bị coi là “người xin nhập cảnh” (applicants for admission) thay vì “người cư trú” (aliens present in the United States). Hậu quả: họ rơi vào chế độ giam giữ bắt buộc theo Điều 235 và 236 INA, không được quyền xin bảo lãnh (bond hearing) trước thẩm phán di trú.
Trước đây, chỉ những di dân bị bắt ngay tại biên giới hoặc có tiền án nghiêm trọng mới bị áp dụng quy định này. Chính sách mới mở rộng phạm vi lên hàng triệu người, bao gồm cả những trường hợp không có tiền án hình sự ngoài vi phạm dân sự di trú. Kết quả là số lượng người bị giam giữ tăng vọt: từ khoảng 40.000 lên gần 66.000 người chỉ trong năm 2025, với ngân sách 45 tỷ USD được Quốc hội phê duyệt để mở rộng hệ thống trại giam.
Hình minh họa: Bên trong một trung tâm giam giữ di trú của ICE (trên) và cơ sở giam giữ gia đình (dưới).
Chia Rẽ Tư Pháp Và Các Phán Quyết Nổi Bật
Sự chia rẽ đã rõ rệt chỉ trong vòng vài tháng:
Tòa Phúc thẩm Liên bang 2nd Circuit (New York, Connecticut, Vermont – 28/4/2026): Phán quyết nhất trí bác bỏ chính sách, gọi đây là “lệnh giam giữ hàng loạt không bảo lãnh rộng nhất trong lịch sử quốc gia”. Tòa lập luận rằng ICE đã diễn giải luật sai lệch so với văn bản, cấu trúc và mục đích của INA.
Tòa 11th Circuit (Florida và các bang lân cận – đầu tháng 5/2026): Cũng bác bỏ, nhấn mạnh rằng ngôn ngữ luật không trao cho hành pháp quyền “giam giữ vô hạn mọi người không được thừa nhận”.
Tòa 5th Circuit và 8th Circuit: Ủng hộ chính sách của chính quyền Trump, tạo nên “circuit split” điển hình – tình huống mà Tòa án Tối cao buộc phải can thiệp để thống nhất luật liên bang.
Hơn 300 thẩm phán quận trên toàn quốc đã ra phán quyết tương tự chống lại chính sách này trong hơn 1.600 vụ kiện riêng lẻ, thường dựa trên nguyên tắc thủ tục công bằng (due process).
Phân Tích Pháp Lý: Từ Zadvydas Đến Jennings Và Vấn Đề Hiến Pháp
Vụ việc chạm đến hai tiền lệ quan trọng của Tòa án Tối cao:
Zadvydas v. Davis (2001): Tòa án quy định không được giam giữ di dân vô thời hạn sau khi có lệnh trục xuất nếu việc trục xuất không thể thực hiện trong tương lai gần (thường giới hạn 6 tháng). Chính sách 2025 đang bị chỉ trích vì mở rộng giam giữ trước khi có lệnh trục xuất.
Jennings v. Rodriguez (2018): Tòa án phán quyết luật không bắt buộc phải tổ chức hearing bảo lãnh định kỳ, nhưng để ngỏ vấn đề hiến pháp: giam giữ vô thời hạn có vi phạm Tu chính án thứ 5 không?
Các luật sư ACLU và các tổ chức ủng hộ di dân lập luận rằng chính sách mới vi phạm quyền “tự do” cơ bản, tạo ra giam giữ mang tính trừng phạt mà không có phiên tòa hình sự. Chính quyền Trump viện dẫn quyền an ninh biên giới và Jennings để biện minh.
Việc tái phân loại di dân lâu năm thành “người xin nhập cảnh” bị xem là cách lách luật, biến một hệ thống di trú dân sự thành công cụ giam giữ hàng loạt. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn gây áp lực tâm lý, buộc nhiều người chọn “tự nguyện rời đi” (voluntary departure) để tránh giam giữ dài hạn.
Hình minh họa: Di dân và cộng đồng biểu tình phản đối giam giữ và trục xuất.
Tác Động Xã Hội Và Triển Vọng Tương Lai
Hàng nghìn gia đình Mỹ đang chịu hậu quả: mất thu nhập, con cái bị ảnh hưởng tâm lý, cộng đồng di dân rơi vào trạng thái lo sợ. Báo cáo của American Immigration Council cho thấy điều kiện giam giữ thường kém, với nguy cơ lạm dụng và thiếu chăm sóc y tế.
Với circuit split rõ ràng, Tòa án Tối cao dự kiến sẽ nhận đơn kháng cáo từ DHS trong vài tháng tới. Dù thành phần tòa hiện tại nghiêng bảo thủ, các chuyên gia pháp lý dự đoán Tòa án có thể duy trì giới hạn hiến pháp để tránh “giam giữ vô hạn không kiểm soát”.
:max_bytes(150000):strip_icc()/supreme-court-west-entrance-564091971-crop-595477603df78cdc29d6e89e.jpg)
Hình minh họa: Tòa án Tối cao Mỹ – nơi có thể đưa ra phán quyết cuối cùng về số phận hàng triệu di dân.
Vụ việc không chỉ là tranh chấp pháp lý kỹ thuật mà là cuộc đối đầu giữa quyền lực hành pháp trong kiểm soát biên giới và nguyên tắc hiến pháp về tự do cá nhân. Phán quyết của Tòa án Tối cao – dù theo hướng nào – sẽ định hình chính sách di trú Mỹ trong thập kỷ tới, ảnh hưởng sâu sắc đến hàng triệu người và cả hệ thống tư pháp liên bang. Theo dõi sát sao các diễn biến tiếp theo từ Washington là cần thiết, vì đây có thể là một trong những vụ án di trú quan trọng nhất kể từ Jennings v. Rodriguez.