Hội thảo về phòng chống vi phạm bản quyền trên không gian mạng diễn ra chiều 30/7 tại Hà Nội đã đưa ra những số liệu đáng chú ý về tình trạng manga lậu. Sự kiện do Tổng cục Văn hóa Nhật Bản phối hợp với Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam) tổ chức.
Ông Kobayashi Katsuyoshi, Giám đốc Văn phòng Bản quyền Quốc tế thuộc Cục Bản quyền tác giả Nhật Bản, cho biết năm 2025, các sản phẩm nội dung số của Nhật Bản – bao gồm video, xuất bản, âm nhạc và trò chơi – chịu thiệt hại khoảng 35,7 tỷ USD do vi phạm bản quyền. Con số này cao gấp ba lần so với năm 2022. Lĩnh vực xuất bản chịu ảnh hưởng nặng nhất với mức thiệt hại 16,3 tỷ USD (tăng từ 5 tỷ USD năm 2022), chủ yếu liên quan đến manga.
Trong số hơn 900 trang web vi phạm bản quyền manga được thống kê, các trang tiếng Anh chiếm tỷ lệ cao nhất, tiếp đến là tiếng Nhật. Các trang tiếng Việt đứng thứ ba, vượt qua cả tiếng Trung Quốc.
Ông Itō Atsushi, cố vấn Văn phòng Tổng giám đốc Nhà xuất bản Shueisha và Tổng thư ký Hiệp hội ABJ (tổ chức liên ngành phòng chống vi phạm bản quyền tại Nhật Bản), đưa ra nhận định mạnh mẽ hơn. Theo ông, người Việt không chỉ vận hành các website tiếng Việt mà còn đứng sau nhiều trang sử dụng tiếng Anh và tiếng Nhật.
“Cứ 10 trang được phát hiện thì có khoảng tám trang vận hành từ Việt Nam, bao gồm cả các trang tiếng Anh và tiếng Nhật, chứ không chỉ giới hạn ở tiếng Việt. Hiện ít nhất ba trong số 10 website hàng đầu dịch manga sang tiếng Anh có nguồn gốc từ Việt Nam. Thiệt hại ước tính do các trang web manga lậu gây ra khoảng 8.500 tỷ yên mỗi năm,” ông Itō Atsushi nêu rõ.
Ảnh: Minh họa trang manga – thể loại nội dung đang chịu thiệt hại lớn nhất từ hoạt động vi phạm bản quyền.
Phía Nhật Bản không chỉ tập trung xử lý từng website riêng lẻ mà đang triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nhằm phá vỡ toàn bộ hệ sinh thái của hoạt động này. Các giải pháp bao gồm hạn chế người dùng tiếp cận nội dung trái phép, truy tìm và xử lý những người vận hành website, đồng thời cắt đứt nguồn thu từ quảng cáo.
Ông Itō Atsushi đặc biệt nhấn mạnh yếu tố then chốt là truy quét và xử lý hình sự các đối tượng đứng sau. Ông lấy ví dụ vụ Mangamura – một trong những website manga lậu gây thiệt hại lớn nhất tại Nhật Bản giai đoạn 2017-2018. Người điều hành trang này cư trú tại Nhật Bản đã bị bắt sau khi Nhà xuất bản Shueisha trình báo, lĩnh án ba năm tù. Ở phiên dân sự, liên minh các nhà xuất bản Nhật Bản thắng kiện và được bồi thường 1,7 tỷ yên. Sau vụ án này, Nhật Bản gần như không còn các đối tượng vận hành website manga vi phạm bản quyền trong nước.
Ông Kobayashi Katsuyoshi, Giám đốc Văn phòng Bản quyền Quốc tế thuộc Cục Bản quyền tác giả Nhật Bản. Ảnh: Hoàng Hương
Từ kinh nghiệm đó, phía Nhật Bản cho rằng khi người đứng sau các website bị bắt giữ, khả năng tái hoạt động gần như không còn, đồng thời tạo tác động răn đe mạnh đối với những đối tượng khác.
Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Việt Nam, bày tỏ mong muốn tăng cường phối hợp với các chuyên gia Nhật Bản để thúc đẩy thực thi bảo vệ bản quyền, đặc biệt trên môi trường số. Ông nhấn mạnh sự gia tăng của các hành vi sao chép, truyền đạt trái phép và phát tán nội dung trên nền tảng số cũng như website xuyên biên giới đang đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, ứng dụng công nghệ và đổi mới cơ chế phối hợp trong bảo hộ, thực thi quyền tác giả.
Vấn đề manga lậu không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho các nhà xuất bản Nhật Bản mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái sáng tạo. Manga là ngành công nghiệp văn hóa quan trọng của Nhật Bản, tạo việc làm và đóng góp lớn vào xuất khẩu nội dung. Khi nội dung bị phát tán miễn phí trên diện rộng, động lực sáng tạo và đầu tư bị suy giảm.
Đối với Việt Nam, việc được chỉ ra là nguồn gốc vận hành của nhiều website lậu đặt ra thách thức trong công tác quản lý và thực thi. Các website thường sử dụng máy chủ ở nhiều quốc gia khác nhau, ẩn danh cao và thay đổi tên miền liên tục, khiến việc truy vết phức tạp. Việc phối hợp quốc tế, chia sẻ thông tin và áp dụng công nghệ nhận diện nội dung vi phạm trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Hội thảo lần này mở ra cơ hội để hai bên tăng cường hợp tác thực tiễn. Phía Nhật Bản sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm xử lý hệ sinh thái vi phạm, trong khi Việt Nam có thể đẩy mạnh các biện pháp trong nước để ngăn chặn việc sử dụng lãnh thổ làm điểm trung chuyển hoặc vận hành các trang lậu. Chỉ khi cả hai bên cùng hành động quyết liệt, tình trạng “cứ 10 trang thì khoảng tám trang từ Việt Nam” mới có thể được cải thiện rõ rệt trong thời gian tới.