Vào ngày 24/2/1996, hai chiếc máy bay dân sự của tổ chức Brothers to the Rescue – nhóm do người Cuba lưu vong thành lập nhằm hỗ trợ tìm kiếm và cứu hộ những người tị nạn Cuba trên eo biển Florida – bị máy bay chiến đấu MiG của Không quân Cuba bắn hạ. Bốn nạn nhân thiệt mạng gồm Carlos Costa, Armando Alejandre Jr., Mario de la Peña và Pablo Morales. Cuba khẳng định các máy bay đã xâm phạm không phận của mình, trong khi Mỹ và cộng đồng Cuba lưu vong cho rằng vụ việc xảy ra trên không phận quốc tế. Lúc bấy giờ, Raúl Castro giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng và cùng anh trai Fidel Castro đã công khai thừa nhận trách nhiệm ra lệnh bắn hạ.
Động thái mới nhất từ Washington
Theo các nguồn tin từ Bộ Tư pháp Mỹ, cáo trạng sẽ tập trung vào trách nhiệm hình sự của Raúl Castro trong vụ giết người. Đây là bước đi chưa từng có tiền lệ sau ba thập kỷ, dù các chính quyền Mỹ trước đây – kể cả dưới thời Bill Clinton – đã từng xem xét nhưng không tiến hành truy tố. Việc đẩy mạnh vụ việc diễn ra ngay sau chuyến thăm Havana của Giám đốc CIA John Ratcliffe, người đã trực tiếp chuyển thông điệp từ Tổng thống Trump tới các quan chức Cuba cấp cao, bao gồm cháu trai của Raúl Castro.
Tổng thống Trump hiện chưa đưa ra bình luận trực tiếp, nhưng các quan chức Mỹ nhấn mạnh đây là một phần trong chiến lược toàn diện nhằm siết chặt kinh tế Cuba – quốc gia đang đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng, cúp điện diện rộng và khủng hoảng xã hội. Nhiều chuyên gia nhận định động thái pháp lý này không chỉ mang tính tượng trưng mà còn mở ra các công cụ thực thi mới, như tăng cường hoạt động thực thi pháp luật Mỹ trên lãnh thổ Cuba và tạo đòn bẩy ngoại giao mạnh mẽ hơn.
Phản ứng từ hai phía
Tại Miami – thủ phủ của cộng đồng Cuba lưu vong – tin tức được đón nhận như một bước tiến dài đợi chờ. Người sáng lập Brothers to the Rescue bày tỏ hy vọng đây là “công lý muộn màng” dành cho các nạn nhân. Nhiều nghị sĩ Mỹ gốc Cuba và các tổ chức lưu vong coi cáo trạng là tín hiệu rõ ràng rằng Washington không còn khoan nhượng với chế độ Havana. Ngược lại, phía Cuba chắc chắn sẽ bác bỏ cáo trạng, gọi đây là hành động can thiệp chính trị thù địch nhằm lật đổ chính quyền.
Vụ việc không chỉ khơi lại ký ức đau thương của cộng đồng Cuba-Miami mà còn phản ánh cách chính quyền Trump sử dụng các công cụ pháp lý lịch sử để phục vụ mục tiêu hiện tại: gây áp lực tối đa lên Cuba trong bối cảnh quốc gia này đang suy yếu kinh tế. Dù Raúl Castro đã cao tuổi và khó có khả năng bị dẫn độ, việc công khai cáo trạng vẫn tạo ra hiệu ứng chính trị mạnh mẽ, củng cố sự ủng hộ từ cử tri gốc Cuba tại Florida – bang then chốt trong chính trị Mỹ. Đồng thời, nó gửi thông điệp rõ ràng tới các đồng minh và đối thủ rằng Washington sẵn sàng khai thác mọi phương tiện để thúc đẩy thay đổi trên đảo quốc Caribbean.
Cáo trạng dự kiến sẽ được mở niêm phong vào giữa tuần tới. Toàn bộ diễn biến đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới quan sát quan hệ Mỹ-Latinh, khi nó có thể mở ra chương mới trong lịch sử căng thẳng kéo dài giữa hai nước.