Các tổ chức bảo vệ di dân nói thỏa thuận Canada-Mỹ về “nước thứ ba an toàn” đang buộc một số người xin tị nạn sang Mỹ, nơi họ có thể đối mặt trục xuất.
Chuyện gì đang xảy ra
Theo Guardian World, các nhà vận động cho rằng Safe Third Country Agreement giữa Canada và Hoa Kỳ đang khiến người xin tị nạn phải đi đến một quốc gia mà họ cho là không an toàn: Mỹ. Bài báo nêu trường hợp một gia đình Honduras, Carlos và Antonia, rời quê nhà năm 2021 cùng con nhỏ vì đe dọa bạo lực băng đảng.
Vấn đề đáng chú ý với cộng đồng người Việt tại Mỹ là chính sách tị nạn ở Bắc Mỹ không chỉ diễn ra tại biên giới phía nam Hoa Kỳ. Các quy định giữa Mỹ và Canada có thể ảnh hưởng đến người đang xin tị nạn, người có thân nhân di trú, hoặc những gia đình đang cân nhắc di chuyển qua biên giới để tìm nơi nộp hồ sơ.
Thỏa thuận “nước thứ ba an toàn” là gì
Safe Third Country Agreement là thỏa thuận giữa Canada và Hoa Kỳ. Theo nguyên tắc chung, người xin tị nạn phải nộp đơn tại quốc gia an toàn đầu tiên mà họ đến, thay vì đi tiếp sang nước còn lại để nộp hồ sơ.
Trong thực tế, thỏa thuận này có thể khiến một số người đến biên giới Canada không được nộp đơn xin tị nạn tại Canada nếu họ đã đi qua Mỹ, trừ khi thuộc diện ngoại lệ. Các ngoại lệ thường liên quan đến thân nhân, trẻ vị thành niên không có người đi kèm, hoặc một số tình huống pháp lý cụ thể.
Theo Guardian, các nhà vận động phản đối cách vận hành của thỏa thuận vì họ cho rằng Mỹ không phải lúc nào cũng là nơi an toàn cho người xin tị nạn. Lập luận của họ tập trung vào nguy cơ bị giam giữ, bị bác đơn, hoặc bị trục xuất về nơi mà người xin tị nạn nói họ có thể gặp nguy hiểm.
Theo Guardian World, các nhà vận động nói thỏa thuận này đang “buộc” người di dân hướng về một quốc gia không an toàn: Hoa Kỳ.
Diễn biến được Guardian nêu
Bài gốc của Guardian mở đầu bằng trường hợp Carlos và Antonia, một cặp vợ chồng Honduras. Họ rời khỏi Honduras năm 2021 cùng con nhỏ, Alejandro, sau khi đối mặt đe dọa bạo lực băng đảng, theo Guardian.
Gia đình này đi qua Guatemala và Mexico trên đường hướng về phía bắc. Guardian mô tả hành trình đó đầy nguy hiểm và bất định. Bài báo đặt câu chuyện này trong bối cảnh tranh cãi rộng hơn về cách Canada xử lý người xin tị nạn tại biên giới với Mỹ.
Các chi tiết pháp lý cụ thể của từng hồ sơ không được nêu đầy đủ trong đoạn trích bài gốc. Vì vậy, không thể kết luận từ thông tin hiện có rằng mọi người xin tị nạn đi qua Mỹ đều bị Canada từ chối, hoặc mọi trường hợp sang Mỹ đều sẽ bị trục xuất. Điểm chính của bài Guardian là cáo buộc từ phía các nhà vận động: chính sách hiện hành tạo áp lực khiến một số người phải ở lại hoặc quay lại hệ thống di trú Mỹ.
Vì sao tranh cãi này quan trọng
Tị nạn là một thủ tục pháp lý khác với nhập cư diện gia đình, lao động hoặc du học. Người xin tị nạn phải chứng minh họ có nỗi sợ bị đàn áp hoặc nguy hiểm nghiêm trọng nếu bị trả về nước, theo tiêu chuẩn của luật tị nạn áp dụng tại từng quốc gia.
Khi một thỏa thuận biên giới giới hạn nơi nộp hồ sơ, người xin tị nạn có thể mất cơ hội trình bày vụ việc tại quốc gia họ muốn đến. Điều này đặc biệt quan trọng với người không có luật sư, không nói tiếng Anh hoặc tiếng Pháp tốt, hoặc không hiểu sự khác biệt giữa thủ tục của Mỹ và Canada.
Tại Hoa Kỳ, người xin tị nạn có thể phải đối mặt với nhiều mốc thời hạn và thủ tục phức tạp. Một số trường hợp phải nộp đơn trong thời hạn nhất định, tham dự phỏng vấn hoặc phiên tòa di trú, và cập nhật địa chỉ với cơ quan chức năng. Bỏ lỡ thông báo có thể dẫn đến lệnh trục xuất vắng mặt.
Tác động với người Việt tại Mỹ
Bài Guardian không nêu trường hợp người Việt cụ thể. Tuy nhiên, tranh cãi này vẫn có ý nghĩa với cộng đồng Việt vì nhiều gia đình có thân nhân đang ở nhiều nước khác nhau, hoặc đang tìm hiểu các lựa chọn di trú tại Mỹ và Canada.
Người Việt tại Mỹ cần đặc biệt thận trọng với lời khuyên truyền miệng như “cứ qua Canada là xin tị nạn dễ hơn” hoặc “qua biên giới rồi tính sau”. Các thỏa thuận giữa hai nước có thể khiến việc nộp đơn không đơn giản như người môi giới mô tả.
Một điểm quan trọng khác: luật tị nạn không bảo vệ người chỉ muốn tìm việc làm tốt hơn hoặc đời sống kinh tế ổn định hơn. Hồ sơ tị nạn cần nền tảng pháp lý rõ, bằng chứng cụ thể, và lời khai nhất quán. Nộp hồ sơ sai hoặc khai không đúng sự thật có thể gây hậu quả lâu dài cho tình trạng di trú.
Bạn nên làm gì?
Nếu bạn hoặc người thân đang cân nhắc xin tị nạn, hoặc đang ở gần biên giới Mỹ-Canada, hãy kiểm tra thông tin từ nguồn chính thức trước khi di chuyển. Đừng dựa vào TikTok, Facebook, môi giới không có giấy phép, hoặc lời kể của người không biết hồ sơ của bạn.
Các bước có thể làm ngay:
- Kiểm tra tình trạng hồ sơ nếu đã nộp đơn tại Mỹ. Trang chính thức của Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ là uscis.gov.
- Cập nhật địa chỉ với cơ quan di trú nếu bạn chuyển nhà. Việc không nhận được thư mời phỏng vấn hoặc thư tòa có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
- Giữ toàn bộ giấy tờ liên quan đến hành trình, đe dọa, báo cáo cảnh sát, hồ sơ y tế, giấy khai sinh, giấy hôn thú và mọi thông báo từ chính phủ.
- Không ký giấy tờ không hiểu nội dung. Nếu cần, yêu cầu thông dịch hoặc hỏi luật sư di trú.
- Tìm luật sư di trú có giấy phép nếu bạn đã bị đưa vào thủ tục trục xuất, nhận giấy hầu tòa, hoặc từng bị từ chối nhập cảnh.
Tại Mỹ, độc giả có thể tìm thông tin chính thức từ USCIS tại uscis.gov và hệ thống tòa di trú thuộc Executive Office for Immigration Review tại justice.gov/eoir. Nếu cần tìm hỗ trợ pháp lý, hãy kiểm tra tư cách hành nghề của luật sư qua luật sư đoàn tiểu bang nơi họ đăng ký.
Người đang có hồ sơ tị nạn không nên rời Mỹ hoặc đi qua Canada mà chưa hỏi luật sư. Việc rời khỏi một nước, bị từ chối ở biên giới, hoặc bị ghi nhận đã đi qua một “nước thứ ba an toàn” có thể ảnh hưởng đến lập luận pháp lý sau này.
Điều cần theo dõi
Tranh cãi quanh thỏa thuận Canada-Mỹ cho thấy chính sách tị nạn ở Bắc Mỹ đang bị siết chặt và chịu nhiều thách thức pháp lý, nhân đạo. Theo Guardian, các nhà vận động tiếp tục cho rằng chính sách của Canada có thể đẩy người xin tị nạn vào nguy cơ bị trục xuất tại Mỹ.
Với người Việt tại Mỹ, bài học thực tế là không di chuyển qua biên giới chỉ dựa trên tin đồn. Mỗi hồ sơ tị nạn phụ thuộc vào sự kiện cá nhân, bằng chứng và quy định tại thời điểm nộp đơn.
Bài viết mang tính tham khảo. Độc giả nên tìm hiểu thêm từ nguồn chính thống trước khi quyết định.
© 2026 Vietlinker.com