Bà Lan, 68 tuổi, sống ở Garden Grove, California, vẫn đi xe buýt mỗi sáng đến thư viện cộng đồng nơi bà làm bán thời gian, xếp sách và hướng dẫn người lớn tuổi dùng máy tính. Công việc chỉ hơn 20 giờ một tuần, lương không cao, nhưng đủ để bà trả tiền thuốc, mua ít đồ ăn Việt và thỉnh thoảng gửi cháu ngoại vài chục đô.
Tuần trước, khi nghe nhân viên xã hội nói một chương trình đào tạo việc làm cho người cao niên nghèo có thể bị cắt ngân sách liên bang, bà Lan lặng đi. “Tui già rồi, tiếng Anh không giỏi. Nếu mất chỗ này, ai mướn tui nữa?”, bà hỏi, nửa như nói với người đối diện, nửa như tự hỏi chính mình.
Đằng sau câu chuyện của bà Lan là một cuộc tranh luận ngân sách ở Washington, D.C. Theo MarketWatch, đề xuất ngân sách liên bang năm 2027 của Tổng thống Donald Trump có thể khiến một chương trình đào tạo việc làm cho người lớn tuổi thu nhập thấp mất nguồn tài trợ, ảnh hưởng đến khoảng 42.000 cao niên dễ tổn thương trên toàn nước Mỹ.
Chuyện gì đã xảy ra?
Theo tin từ MarketWatch, chương trình đang bị đe dọa là một chương trình đào tạo và bố trí việc làm cho người lớn tuổi có thu nhập thấp. Chương trình này thường được biết đến trong hệ thống liên bang là Senior Community Service Employment Program, gọi tắt là SCSEP – tạm hiểu là chương trình việc làm phục vụ cộng đồng cho cao niên.
SCSEP không giống một lớp học nghề thông thường. Người tham gia, thường từ 55 tuổi trở lên, có thu nhập thấp và gặp khó khăn khi tìm việc, được bố trí làm tại thư viện, trung tâm cao niên, tổ chức phi lợi nhuận, cơ quan cộng đồng hoặc văn phòng địa phương. Họ vừa được trả lương, thường theo mức lương tối thiểu, vừa được huấn luyện kỹ năng căn bản để có cơ hội tìm việc lâu dài hơn.
Điều khiến nhiều tổ chức lo lắng là đề xuất cắt giảm này xuất hiện đúng lúc các yêu cầu làm việc đối với một số chương trình trợ cấp như SNAP và Medicaid trở nên khắt khe hơn. SNAP là chương trình hỗ trợ mua thực phẩm, nhiều người Việt quen gọi là “food stamps”. Medicaid là bảo hiểm y tế dành cho người thu nhập thấp, khác với Medicare vốn chủ yếu dành cho người từ 65 tuổi trở lên hoặc một số người khuyết tật.
Nếu một bên yêu cầu người nghèo phải đi làm để giữ trợ cấp, nhưng bên kia lại cắt chương trình giúp họ học nghề và tìm việc, thì người dễ bị kẹt nhất chính là những cao niên nghèo, ít tiếng Anh và sức khỏe không còn tốt.
Hiện đây vẫn là đề xuất ngân sách, chưa phải thay đổi cuối cùng. Ngân sách liên bang cần qua quá trình thương lượng và phê chuẩn tại Quốc hội. Tuy vậy, với các tổ chức phục vụ người cao niên, tín hiệu cắt tài trợ đã đủ để tạo bất an, vì họ phải lên kế hoạch nhân sự, hợp đồng và chương trình từ nhiều tháng trước.
Ảnh hưởng đến người Việt tại Mỹ
Với cộng đồng người Việt, nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất không phải là những người đã có lương hưu đầy đủ hay tài sản ổn định. Đó là các cô chú, bác lớn tuổi từng làm nail, phụ bếp, may mặc, giữ trẻ, dọn phòng khách sạn, hoặc mới sang Mỹ theo diện bảo lãnh gia đình khi tuổi đã cao. Họ có thể đã là công dân Mỹ hoặc thường trú nhân, nhưng tiếng Anh hạn chế, bằng cấp ở Việt Nam không được công nhận, sức khỏe lại không cho phép đứng làm việc 8-10 tiếng mỗi ngày.
Ông Minh, 62 tuổi, ở Houston, Texas, từng làm phụ bếp cho một nhà hàng phở. Sau dịch bệnh, nhà hàng đổi chủ, giờ làm giảm, ông tìm đến một trung tâm việc làm cộng đồng để học cách dùng email, điền đơn xin việc online và làm công việc hỗ trợ tại một food pantry. Khoản lương bán thời gian không lớn, nhưng giúp ông bớt phụ thuộc vào con trai đang trả mortgage và nuôi hai con nhỏ.
Nếu chương trình như SCSEP bị cắt, những người như ông Minh có thể mất cùng lúc hai thứ: chỗ làm tạm thời và cầu nối để quay lại thị trường lao động. Với người trẻ, mất việc còn có thể lên mạng tìm việc, học khóa mới, chuyển ngành. Với một người 60-70 tuổi, tiếng Anh yếu, không quen máy tính, khoảng trống đó có thể trở thành cánh cửa đóng lại.
Tại các vùng có đông người Việt như Orange County, San Jose, Houston, Dallas, Seattle hay khu Eden Center ở Virginia, nhiều gia đình sống theo mô hình “nhiều thế hệ đỡ nhau”. Con cái trả tiền nhà, cha mẹ phụ giữ cháu hoặc kiếm thêm vài trăm đô mỗi tháng để tự lo thuốc men, bảo hiểm xe, điện thoại. Khi khoản thu phụ biến mất, áp lực không chỉ rơi vào người cao niên mà lan sang cả gia đình.
Một điểm cần lưu ý: không phải mọi người Việt lớn tuổi đều đang tham gia SCSEP, và hiện chưa có con số chính thức cho biết bao nhiêu người Việt nằm trong nhóm 42.000 người có thể bị ảnh hưởng. Nhưng theo kinh nghiệm của các hội đoàn cộng đồng, người nhập cư lớn tuổi thường là nhóm khó tiếp cận thông tin nhất. Họ biết tin muộn, ngại hỏi, sợ giấy tờ, hoặc không phân biệt được chương trình liên bang, tiểu bang và quận hạt.
Bà Hạnh, 70 tuổi, ở San Jose, từng tham gia một lớp huấn luyện văn phòng căn bản qua trung tâm cao niên địa phương. Bà học cách scan giấy tờ, trả lời điện thoại, và sau đó được nhận làm vài buổi mỗi tuần tại một tổ chức phi lợi nhuận phục vụ người già châu Á. “Không chỉ là tiền,” bà nói. “Đi làm mình thấy còn có ích, còn gặp người, còn vui.”
Đó là phần ít được nói trong các bảng ngân sách: việc làm bán thời gian đối với cao niên nghèo không chỉ là thu nhập. Nó là nhịp sinh hoạt, là sự tự trọng, là cách họ chống cô đơn trong một nước Mỹ rộng lớn mà nhiều người vẫn chưa thật sự thông thạo ngôn ngữ.
Bạn nên làm gì?
Trước hết, người Việt lớn tuổi và gia đình không nên hoảng loạn, vì đề xuất ngân sách chưa đồng nghĩa chương trình đã bị chấm dứt ngay. Nhưng cũng không nên chờ đến khi nhận thư cắt dịch vụ mới đi hỏi. Hãy chủ động kiểm tra quyền lợi và chuẩn bị phương án dự phòng từ bây giờ.
- Gọi hoặc đến trung tâm cao niên địa phương: Hỏi trực tiếp xem nơi đó có chương trình SCSEP, đào tạo việc làm, lớp computer, lớp ESL hoặc hỗ trợ xin việc cho người từ 55 tuổi trở lên hay không.
- Liên hệ Area Agency on Aging tại quận hạt: Đây là hệ thống cơ quan hỗ trợ người cao niên ở địa phương. Có thể tìm nơi gần nhất qua trang eldercare.acl.gov hoặc gọi Eldercare Locator: 1-800-677-1116.
- Kiểm tra với American Job Center: Đây là mạng lưới trung tâm việc làm công lập, có thể giúp tìm việc, viết resume, học kỹ năng và giới thiệu chương trình phù hợp. Website: careeronestop.org.
- Giữ lại giấy tờ liên quan đến trợ cấp và việc làm: Thư từ SNAP, Medicaid, Medicare, Social Security, giấy lương, thư của trung tâm cao niên. Khi có thay đổi, các giấy tờ này giúp nhân viên xã hội xem hồ sơ nhanh hơn.
- Nhờ người thân hoặc hội đoàn Việt hỗ trợ phiên dịch: Nếu không hiểu thư chính phủ gửi về, đừng bỏ qua. Hãy mang đến trung tâm cộng đồng, hội cao niên, nhà thờ, chùa hoặc văn phòng dân biểu địa phương để hỏi.
Nếu gia đình đang phụ thuộc vào SNAP hoặc Medicaid, cần đặc biệt chú ý các yêu cầu làm việc mới, thời hạn nộp giấy tờ và thư tái xét hồ sơ. Khi có vấn đề về quyền lợi công cộng, nên tìm đến legal aid địa phương hoặc các tổ chức trợ giúp pháp lý miễn phí, thay vì nghe lời đồn trên mạng. Nếu liên quan đến tình trạng di trú, thẻ xanh, bảo lãnh hoặc lo ngại dùng trợ cấp ảnh hưởng hồ sơ, nên hỏi luật sư di trú hoặc tổ chức được công nhận, và có thể tham khảo thông tin chính thức tại uscis.gov.
Với các chủ tiệm nail, nhà hàng, chợ Việt hoặc cơ sở nhỏ trong cộng đồng, đây cũng là lúc nên nhìn lại vai trò của mình. Một số cao niên Việt không cần việc toàn thời gian, nhưng cần vài ca nhẹ, giờ linh hoạt, môi trường có người nói tiếng Việt. Nếu chương trình liên bang bị thu hẹp, mạng lưới việc làm trong cộng đồng có thể trở thành chiếc phao quan trọng.
Một dòng cắt giảm trong ngân sách liên bang, nhìn từ Washington, có thể chỉ là con số. Nhưng với bà Lan ở Garden Grove, ông Minh ở Houston hay bà Hạnh ở San Jose, đó là tiền thuốc, tiền xe buýt, là cảm giác còn đứng được trên đôi chân của mình. Nước Mỹ đang tranh luận về chi tiêu và trách nhiệm lao động; còn nhiều người Việt lớn tuổi chỉ mong có một cơ hội nhỏ để tiếp tục làm việc trong phẩm giá.
Disclaimer: Bài viết mang tính tham khảo. Độc giả nên tìm hiểu thêm từ nguồn chính thống trước khi quyết định.
© 2026 Vietlinker.com