Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo đã trở thành ưu tiên số một của các tập đoàn công nghệ lớn. Sau thành công ban đầu của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) như ChatGPT, các công ty này đẩy mạnh đầu tư để xây dựng hạ tầng hỗ trợ việc huấn luyện và triển khai AI quy mô lớn.
Chi tiêu vốn (capex) chủ yếu tập trung vào xây dựng và nâng cấp trung tâm dữ liệu, mua sắm chip chuyên dụng (như GPU của NVIDIA), hệ thống làm mát và nguồn điện. Đây không chỉ là cuộc đua công nghệ mà còn là cuộc đua về quy mô hạ tầng vật lý. Các nhà phân tích ước tính tổng chi tiêu của bốn “ông lớn” hyperscaler (Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta) có thể đạt hàng nghìn tỷ USD trong thập kỷ này, với một số dự báo lên đến hơn 5 nghìn tỷ USD từ 2025-2030.
Động lực chính đến từ nhu cầu bùng nổ về dịch vụ đám mây hỗ trợ AI. Doanh thu đám mây của các công ty này tăng trưởng mạnh nhờ khách hàng doanh nghiệp áp dụng AI để tối ưu hóa hoạt động, phân tích dữ liệu và phát triển ứng dụng mới. Tuy nhiên, việc chuyển hóa khoản đầu tư khổng lồ này thành lợi nhuận cụ thể vẫn là bài toán nan giải.
Quy mô chi tiêu và những con số gây choáng váng
Theo các báo cáo gần đây, bốn tập đoàn lớn dự kiến chi khoảng 600-725 tỷ USD cho capex trong năm 2026, tăng mạnh so với các năm trước. Chỉ riêng quý đầu năm 2026, họ đã chi hơn 130 tỷ USD, chủ yếu cho hạ tầng AI. Amazon dẫn đầu với dự kiến khoảng 200 tỷ USD, tiếp theo là Microsoft khoảng 190 tỷ USD, Alphabet 175-185 tỷ USD và Meta 115-145 tỷ USD (điều chỉnh tăng).
Những con số này lớn đến mức được so sánh với các dự án lịch sử quy mô quốc gia. Chúng phản ánh sự cấp thiết trong việc mở rộng năng lực tính toán để đáp ứng nhu cầu huấn luyện mô hình lớn hơn và chạy suy luận (inference) cho hàng triệu người dùng. Đồng thời, chi phí năng lượng và làm mát cũng tăng vọt, buộc các công ty phải đầu tư thêm vào nguồn điện và cơ sở hạ tầng hỗ trợ.
Áp lực từ nhà đầu tư: “Hiệu quả thực tế ở đâu?”
Dù chi tiêu tăng mạnh, thị trường không còn hào hứng vô điều kiện như giai đoạn đầu của cuộc bùng nổ AI. Nhà đầu tư ngày càng tập trung vào câu hỏi cốt lõi: Khoản tiền khổng lồ này sẽ mang lại lợi nhuận như thế nào và khi nào?
Các quỹ đầu tư lớn bày tỏ lo ngại về dòng tiền tự do (free cash flow) bị ảnh hưởng tiêu cực khi capex tiêu tốn gần như toàn bộ dòng tiền hoạt động. Một nhà quản lý danh mục đầu tư lớn nhận xét: “Những gì nhà đầu tư đang tìm kiếm – bao gồm cả chúng tôi – là lợi nhuận từ tất cả các khoản chi tiêu vốn này. Rõ ràng cần thời gian, nhưng các doanh nghiệp này từng tạo ra dòng tiền tự do đáng kể, còn bây giờ hầu như toàn bộ dòng tiền hoạt động đang bị dùng cho capex. Nền kinh tế của doanh nghiệp đang thay đổi.”
Phản ứng thị trường cũng cho thấy sự thận trọng. Cổ phiếu một số công ty đôi khi giảm sau khi công bố chi tiêu cao hơn dự kiến, dù doanh thu đám mây tăng trưởng tốt. Các nhà phân tích nhấn mạnh nhu cầu minh bạch hơn về tiến độ monetization (hiện thực hóa doanh thu) từ AI, chẳng hạn như mức độ áp dụng các công cụ như Microsoft Copilot hay cải thiện quảng cáo nhờ AI tại Meta.
Thách thức trong việc chuyển hóa đầu tư thành lợi nhuận
Việc xây dựng hạ tầng AI đối mặt với nhiều rào cản thực tế. Chi phí khấu hao (depreciation) tăng mạnh do máy chủ và chip nhanh chóng lỗi thời trong lĩnh vực công nghệ thay đổi liên tục. Nhu cầu điện năng khổng lồ cũng gây áp lực lên nguồn cung và chi phí vận hành.
Bên cạnh đó, việc thuyết phục khách hàng doanh nghiệp trả tiền cho các tính năng AI mới không phải lúc nào cũng dễ dàng. Một số công cụ AI vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm hoặc chưa chứng minh được giá trị rõ ràng so với chi phí. Các công ty cũng phải đối mặt với cạnh tranh gay gắt và rủi ro công nghệ thay đổi nhanh chóng.
Tuy nhiên, có những tín hiệu tích cực. Doanh thu đám mây tiếp tục tăng trưởng hai con số nhờ nhu cầu AI, và một số công ty đã bắt đầu báo cáo doanh thu cụ thể từ các sáng kiến AI. Các lãnh đạo như CEO Amazon Andy Jassy khẳng định nhu cầu đang vượt cung và họ đang “monetize” công suất ngay khi bổ sung. CEO Meta Mark Zuckerberg cũng bày tỏ sự lạc quan và sẵn sàng tăng chi tiêu để dẫn đầu cuộc đua AI.
Triển vọng: Cân bằng giữa đầu tư dài hạn và kỳ vọng ngắn hạn
Cuộc đua AI của Big Tech có nét tương đồng với giai đoạn xây dựng hạ tầng đám mây trước đây – khi chi tiêu lớn ban đầu dẫn đến lợi nhuận khổng lồ sau này. Các nhà phân tích lạc quan cho rằng đây là khoản đầu tư cần thiết để duy trì lợi thế cạnh tranh trong thập kỷ tới.
Tuy nhiên, môi trường hiện tại đòi hỏi sự minh bạch và tiến độ rõ ràng hơn. Nhà đầu tư không chỉ muốn nghe về “tương lai tươi sáng” mà còn cần bằng chứng cụ thể về tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận và dòng tiền từ AI. Các công ty đang cố gắng cân bằng giữa việc duy trì tốc độ đầu tư để không bị bỏ lại phía sau và việc chứng minh hiệu quả cho cổ đông.
Tóm lại, dù chi tiêu AI vẫn sẽ tiếp tục ở mức cao trong những năm tới, trọng tâm đang dịch chuyển từ “chi bao nhiêu” sang “thu được gì”. Đây sẽ là yếu tố then chốt quyết định mức định giá và hiệu suất cổ phiếu của các tập đoàn công nghệ lớn trong giai đoạn tiếp theo.
Nguồn: Reuters, CNN Business, Financial Times, báo cáo tài chính và nhận định từ các nhà phân tích (cập nhật 2026).