Bối cảnh: Ấn Độ – thị trường chiến lược và “bài toán” App Store
Ấn Độ hiện là một trong những thị trường tăng trưởng quan trọng nhất của Apple. Trong vòng năm năm qua, thị phần iPhone tại quốc gia này đã tăng từ khoảng 2-4% lên gần 9%, đồng thời Apple đẩy mạnh chuyển dịch chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, biến Ấn Độ thành cứ điểm sản xuất iPhone lớn thứ hai thế giới. Các nhà máy tại các bang như Tamil Nadu và Karnataka đang đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu, với con số mà Apple tự công bố lên tới hơn 51 tỷ USD trong năm năm gần đây.
Tuy nhiên, chính sự thành công này lại đặt Apple vào vị thế “bất khả thiếu” đối với hàng triệu nhà phát triển ứng dụng tại Ấn Độ. Từ năm 2021, Competition Commission of India (CCI) nhận được khiếu nại từ nhóm “Together We Fight Society”, Match Group và Liên minh các startup kỹ thuật số Ấn Độ (ADIF). Các bên cáo buộc Apple lạm dụng vị thế thống trị trên thị trường “cửa hàng ứng dụng dành cho iOS tại Ấn Độ” bằng cách bắt buộc nhà phát triển phải sử dụng hệ thống thanh toán trong ứng dụng (IAP) của mình và thu hoa hồng lên tới 30%. CCI sau đó kết luận App Store là “đối tác thương mại không thể thay thế” (unavoidable trading partner) đối với nhà phát triển.
Diễn biến gần đây: Từ trì hoãn đến phản đòn pháp lý sắc bén
Sau khi CCI công bố kết luận điều tra năm 2024, Apple liên tục trì hoãn việc nộp phản hồi và dữ liệu tài chính. Công ty viện dẫn vụ kiện song song tại Tòa án Cấp cao Delhi, nơi họ thách thức quy định mới cho phép CCI tính phạt dựa trên doanh thu toàn cầu thay vì chỉ doanh thu tại Ấn Độ – điều có thể dẫn đến mức phạt tiềm năng rất lớn mà một số phương tiện truyền thông ước tính lên tới hàng chục tỷ USD.
Tháng 5/2026, Tòa án Cấp cao Delhi ra phán quyết dung hòa: yêu cầu Apple hợp tác cung cấp dữ liệu nhưng đồng thời cấm CCI ban hành quyết định cuối cùng trước ngày 15/7/2026. Tại phiên điều trần ngày 21/5, Apple xin “gia hạn cuối cùng” đến 25/6 để nộp thông tin tài chính riêng cho hoạt động tại Ấn Độ và được CCI chấp thuận.
Đến ngày 25/6/2026, Apple đã nộp dữ liệu như cam kết. Tuy nhiên, kèm theo đó là văn bản phản biện dài và sắc bén. Công ty Mỹ cáo buộc đội ngũ điều tra của CCI “sao chép” (copy-pasting) hàng loạt lập luận từ các bên khiếu nại như Match, PhonePe, Paytm mà “không nỗ lực nào để xác minh độc lập hoặc đánh giá có phê phán”. Apple còn chỉ ra việc báo cáo điều tra “mù quáng sao chép” biểu đồ chi tiêu ứng dụng toàn cầu từ phán quyết của Liên minh Châu Âu năm 2024 – dù điều kiện thị trường Ấn Độ hoàn toàn khác biệt. Công ty cũng nhấn mạnh mình không được tạo cơ hội trình bày bằng chứng miệng trong quá trình điều tra, khác với cách CCI từng xử lý vụ việc của Google.
Apple yêu cầu hủy bỏ toàn bộ kết luận điều tra và cho rằng bất kỳ biện pháp khắc phục nào cũng sẽ “làm gián đoạn mô hình kinh doanh tích hợp cẩn thận” của họ và “tạo ra sự không chắc chắn về quy định, có thể cản trở đầu tư vào nền kinh tế số Ấn Độ”.
Phân tích: Cuộc xung đột giữa mô hình kinh doanh toàn cầu và chủ quyền số quốc gia
Vụ việc này phản ánh xu hướng toàn cầu mà Apple đang đối mặt tại nhiều khu vực: EU với Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA), Mỹ với các vụ kiện liên bang và bang, và nay là Ấn Độ. Điểm khác biệt ở Ấn Độ nằm ở việc quốc gia này vừa muốn thu hút FDI chất lượng cao (Apple là biểu tượng thành công của chiến lược “Make in India”), vừa muốn bảo vệ hệ sinh thái startup và nhà phát triển nội địa đang phát triển mạnh mẽ.
Về phía CCI, động thái này cho thấy cơ quan này đang cố gắng xây dựng năng lực thực thi pháp luật cạnh tranh trong lĩnh vực nền tảng số – một lĩnh vực mà Ấn Độ từng bị chỉ trích là “lỏng lẻo”. Việc sửa đổi luật năm 2023 cho phép tính phạt theo doanh thu toàn cầu là tín hiệu rõ ràng về ý định tăng cường sức răn đe đối với các công ty đa quốc gia.
Về phía Apple, chiến lược không chỉ là phòng thủ mà còn là tấn công hình ảnh. Bằng cách nhấn mạnh đóng góp kinh tế thực tế (sản xuất, xuất khẩu, việc làm) và cáo buộc điều tra thiếu công bằng, Apple đang cố gắng chuyển cuộc tranh luận từ “lạm dụng vị thế thống trị” sang “công bằng tố tụng” và “lợi ích quốc gia”. Đây là bài học mà nhiều công ty công nghệ lớn đã áp dụng khi đối đầu với cơ quan quản lý tại các thị trường mới nổi.
Tác động và triển vọng
Nếu CCI duy trì kết luận và áp dụng chế tài, Apple có thể phải cho phép các hệ thống thanh toán thay thế trên App Store tại Ấn Độ – tương tự những thay đổi họ buộc phải thực hiện tại EU và một số thị trường khác. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu dịch vụ (Services) – phân khúc có biên lợi nhuận cao nhất của Apple.
Đối với nhà phát triển Ấn Độ, đặc biệt là các startup fintech và game, việc có thêm lựa chọn thanh toán có thể giảm chi phí và tăng tính linh hoạt. Tuy nhiên, nếu thay đổi quá mạnh có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng và an toàn giao dịch – lập luận mà Apple thường sử dụng để bảo vệ mô hình hiện tại.
Về mặt chính trị-kinh tế, phán quyết cuối cùng của CCI (dự kiến sau ngày 15/7/2026) sẽ là tín hiệu quan trọng gửi đến các ông lớn công nghệ khác đang hoạt động tại Ấn Độ. Nó cũng cho thấy Ấn Độ không muốn trở thành “thị trường dễ tính” dù rất cần vốn và công nghệ.
Vụ Apple – CCI hiện tại không chỉ là cuộc chiến về hoa hồng 30% hay hệ thống thanh toán. Đó là cuộc đối đầu giữa một mô hình kinh doanh toàn cầu được thiết kế cẩn thận và khát vọng khẳng định chủ quyền số của một quốc gia đang trỗi dậy mạnh mẽ về công nghệ. Apple có lý khi bảo vệ lợi ích hợp pháp và đóng góp thực tế của mình; CCI cũng có cơ sở khi muốn tạo sân chơi công bằng hơn cho hệ sinh thái số nội địa.
Kết quả cuối cùng có thể là sự thỏa hiệp: Apple sẽ phải nới lỏng một phần chính sách tại Ấn Độ, nhưng mức phạt (nếu có) có thể được điều chỉnh ở mức độ vừa phải để không làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quan hệ song phương và dòng vốn đầu tư. Dù thế nào, vụ việc này đã chứng minh rằng kỷ nguyên “miễn trừ” cho các nền tảng số lớn đã thực sự kết thúc – ngay cả tại những thị trường mà họ đang đặt nhiều kỳ vọng nhất.
Tác giả / Nguồn:
Biên tập chuyên sâu dựa trên các báo cáo độc quyền của Reuters (ngày 3/6 và 29/6/2026), thông tin từ Tòa án Cấp cao Delhi và hồ sơ công khai của Competition Commission of India.