Theo Bộ trưởng Năng lượng và Mỏ Cuba Vicente de la O Levy, quốc gia này đã “hoàn toàn không còn nhiên liệu dầu và diesel” từ giữa tháng 5/2026. Lệnh phong tỏa dầu của Mỹ, được siết chặt từ đầu năm qua các biện pháp trừng phạt nhắm vào các quốc gia cung cấp dầu cho Cuba (đặc biệt là Venezuela), đã khiến nguồn nhập khẩu dầu gần như bị cắt đứt. Kết quả là tình trạng mất điện kéo dài hơn 20 giờ/ngày ở nhiều khu vực, trong đó có thủ đô Havana, cùng với tình trạng khan hiếm nghiêm trọng gas nấu ăn (LPG).
Người dân Cuba đang phải thích nghi với thực tế khắc nghiệt. Nhiều gia đình ở Havana và các tỉnh nông thôn đã dựng bếp than tạm bợ trên vỉa hè hoặc trong sân sau để nấu bữa ăn. Than củi và củi lửa trở thành “nhiên liệu thay thế” phổ biến, dù gây ô nhiễm không khí và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Một số thợ cơ khí địa phương còn cải tiến xe máy, xe ô tô cũ để chạy bằng than củi nhằm duy trì phương tiện di chuyển.
Khủng hoảng hiện nay là hệ quả của lệnh cấm vận kinh tế kéo dài hơn 60 năm của Mỹ, được tăng cường mạnh mẽ dưới thời Tổng thống Trump với chính sách “áp lực tối đa”. Sau khi Mỹ can thiệp vào Venezuela và kiểm soát chặt chẽ xuất khẩu dầu, nguồn cung dầu giá rẻ truyền thống cho Cuba bị gián đoạn hoàn toàn. Cuba hiện chỉ sản xuất được khoảng 40% nhu cầu năng lượng nội địa, phần còn lại phụ thuộc vào nhập khẩu.
Tác động lan rộng đến mọi mặt đời sống: thực phẩm nhanh hỏng do tủ lạnh mất điện, giá lương thực tăng vọt, rác thải ứ đọng vì thiếu nhiên liệu cho xe chở rác, và du lịch sụt giảm mạnh do thiếu nhiên liệu máy bay. Liên Hợp Quốc đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về nguy cơ “sụp đổ nhân đạo” nếu tình hình không được cải thiện.
Từ góc độ chính trị, chiến lược phong tỏa dầu của Washington nhằm tạo đòn bẩy buộc Chính phủ Cuba phải đàm phán và nhượng bộ. Tuy nhiên, biện pháp này đang đẩy người dân Cuba – những người không trực tiếp liên quan đến chính sách – vào cảnh khốn cùng. Nhiều chuyên gia cho rằng dù Cuba cần cải cách kinh tế sâu rộng để tự cường, việc sử dụng cấm vận toàn diện như một công cụ ngoại giao đang gây ra hậu quả nhân đạo nghiêm trọng, làm gia tăng bất ổn xã hội và di cư.
Ở góc độ kinh tế - xã hội, khủng hoảng này phản ánh sự mong manh của mô hình năng lượng Cuba, vốn phụ thuộc nặng vào dầu mỏ nhập khẩu. Việc quay trở lại dùng than củi không chỉ là giải pháp tạm thời mà còn là bước lùi lớn so với tiến bộ đô thị hóa trước đây, đồng thời làm trầm trọng thêm vấn đề môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Tình hình tại Cuba vẫn đang diễn biến phức tạp. Chính phủ Cuba cho biết đang mở cửa đối thoại với Mỹ và tìm kiếm nguồn cung thay thế, nhưng trong bối cảnh phong tỏa nghiêm ngặt, triển vọng cải thiện vẫn còn mờ mịt. Người dân Cuba một lần nữa phải thể hiện sức sống bền bỉ và khả năng thích nghi trước những thách thức lớn lao.
